IMAGE رونمایی از «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» تألیف محمدصادق نائبی
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
در مراسم رونمایی «دانشنامه‌ی آبادی‌های میانه» که روز سه‌شنبه 25 اردیبهشت 97 در... ادامه مطلب ...
IMAGE رونمایی از رومان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور
جمعه, 28 ارديبهشت 1397
مراسم رونمایی از رمان «آلزایمر» نوشته‌ی احمد خیرالله‌پور با حضور نویسندگان،... ادامه مطلب ...
IMAGE دو وجه از وجوه معنوی عاشیق‌های (قوپوزنوازان) آذربایجان
پنج شنبه, 16 دی 1395
امروز 16 دیماه، در مراسم اختتامیه‌ی کلاس‌های قوپوزنوازی عاشیق ایمران حیدری و... ادامه مطلب ...
IMAGE بررسی نظریه‌های پیدایش زبان
دوشنبه, 22 آذر 1395
دکتر حسین محمدزاده صدیق 1 – تعریف زبان زبان یك دستگاه به هم پیچیده‌ای است که میان... ادامه مطلب ...
IMAGE اعطای نشان عالی خدمت به دکتر حسین محمدزاده صدیق
پنج شنبه, 30 فروردين 1397
پنجشنبه 17 اسفند 1396 مراسم جشن با شکوه استقلال کانون مردم‌نهاد وکلای دادگستری در... ادامه مطلب ...
IMAGE اهمیت چاپ جدید سنگلاخ در موضوع اشعار ترکی و فارسی
جمعه, 03 دی 1395
(پژوهشنامه‌ی خاورشناسی نسخه (شش‌ماه نامه)، ج 16، ش 42، سال 2016 م.) دوچنت دکتر اسرافیل... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه‌ی شمس نگار با دکتر ح. م. صدیق به مناسبت سال یونس امره
چهارشنبه, 30 فروردين 1396
  سؤال اول: با توجه به این که یکی از موارد مورد پژوهشی و کتب منتشره حضرتعالی درحوزه... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه با دکتر ح. م. صدیق، ترکی‌پژوه و محقق خستگی‌ناپذیر
پنج شنبه, 21 مرداد 1395
چندی پیش در آستانه‌ی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران (اردیبهشت 1395) مصاحبه‌ای با... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده رامین عسکریان
شنبه, 23 دی 1396
مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده‌ی دکتر رامین عسکریان با مقدمه‌ی دکتر ح. م. صدیق توسط... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده بهمن پورباقری
چهارشنبه, 20 دی 1396
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده‌ی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLÂH’IN YENİ NEŞRİ İLE KLÂSİK FARS VE TÜRK ŞİİRLERİ AÇISINDAN ÖNEMİ
جمعه, 03 دی 1395
Doç. Dr. İsrafil BABACAN[*] Özet Dîvânü Lügâti’t-Türk ile başlayan Türk Leksikografi geleneği çok köklü bir geçmişe sahiptir.... ادامه مطلب ...
IMAGE SENGLAḪ Sözlügü ile ilgili Prof. Dr. Hüseyin Düzgünün Önsözün
یکشنبه, 24 خرداد 1394
Nizâmû’d-dîn Alîşîr Nevâyi 9.2.1441 (17 Ramazan 844 H.) tarihinde Heratta yaşayan Uygur Türlerinden olan bir ailede dünyaya geldi. 11... ادامه مطلب ...
IMAGE کلمه قصار استاد دکتر ح. م. صدیق (در مواجه با بداخلاقان)
شنبه, 04 آبان 1392
در مواجهه با افراد و گروه هایی که هتاکی و بی ادبی و بداخلاقی خط مشی آنان است باید... ادامه مطلب ...
نگرشهای تو زندگی‌ات را رقم می‌زند
جمعه, 11 مرداد 1392
وقتی بشارتی نیست - 50 -  زماني كه انسان متوجه شود راهي كه در زندگي پيش روي او است،... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود دکلمه‌ی غزلی از حکیم محمد فضولی
شنبه, 15 فروردين 1394
شعر فارسی: حکیم ملا محمد فضولی ترجمه ترکی: حسین دوزگون - دکلمه: شاهرخ نخعی حجم: 5... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود موسیقی مکتب مولویه - نی‌نوازی
دوشنبه, 17 آذر 1393
دانلود نی‌نوازی صوفیان مولویه حجم 10 مگابایت DOWNLOAD برای موارد بیشتر اینجا کلیک... ادامه مطلب ...
IMAGE ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
یکشنبه, 30 فروردين 1394
 اشعار امام خمینی (ره) توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق در سالهای  1368 تا 1370 ترجمه... ادامه مطلب ...
IMAGE ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
پنج شنبه, 29 اسفند 1392
دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346... ادامه مطلب ...
IMAGE حبیب ساهر، حسین دوزگونون باخیشیندا
سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397
نعمت مسگری حبیب ساهر چاغداش دورده بلکه ده آذربایجانین ان بؤیوک، ان گوجلو، ان... ادامه مطلب ...
IMAGE تحلیل فولکور در آثار دکتر صدیق (‌از دیدگاه زبان و محتوا) - قسمت دوم
یکشنبه, 14 دی 1393
فاطمه بهرامی صالح قصه های کچل    این مجموعه که به نام دنیای قصه‌ی بچه‌ها چاپ شده... ادامه مطلب ...
IMAGE مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال
پنج شنبه, 16 مرداد 1393
دکتر ح. م. صدیق ملک الشعرای بهار بیر شعرینده دئییر: احمدای سید اشرف خوب بود،... ادامه مطلب ...
IMAGE یک روز در خاف (سفرنامه) قسمت چهارم
چهارشنبه, 11 تیر 1393
دکتر ح. م. صدیق فولکلورپژوه خافی دوستان همراه، عصر ساعت 7 از نگهبان موزه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
سه شنبه, 07 بهمن 1393
مثنوی «مخزن الاسرار» اثر نظامی گنجوی با ترجمه‌ی منظوم ترکی «دکتر سید ابوالفضل... ادامه مطلب ...
IMAGE منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم)
یکشنبه, 26 آبان 1392
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق. اؤن سؤز... ادامه مطلب ...
IMAGE سخنرانی دکتر ح. م. صدیق پیرامون ادبیات عاشیقی آذربایجان در فرهنگسرای مهر
شنبه, 25 مهر 1394
فرهنگسرای مهر در اولین جلسه سلسله برنامه های جستاری در موسیقی به بررسی تخصصی... ادامه مطلب ...
IMAGE سنگلاخ، گنجواژه‌ی امیر علیشیر نوایی
شنبه, 25 بهمن 1393
متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس،... ادامه مطلب ...
سالشمار زندگی استاد شهریار
شنبه, 12 مرداد 1392
در این جا سالشمار زندگی و حیات ادبی شهریار را بر کتاب می‌افزایيم. این سالشمار را... ادامه مطلب ...
شهريار و بولود قاراچورلو سهند
شنبه, 12 مرداد 1392
مقاله‌ی «شهریار و سهند» درباره‌ی روابط ادبی شهریار با حماسه‌پرداز بلندآوازه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE «خسرو و شیرین» نظامی و «فرهاد و شیرین» امیر علیشیر نوایی
یکشنبه, 06 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق («سهند» هفته‌لیگیندن بیر قطعه- سال 1374) هفته‌لیگیمزده «نظامی... ادامه مطلب ...
IMAGE مراغه‌لی اوحدی و تبریزلی صائب
پنج شنبه, 03 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق (سهند هفته‌لیگی‌نین ادبی یازیلاری - چهارشنبه 17 خرداد 1374- شماره 257)... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - بئشینجی درس
شنبه, 12 مرداد 1392
تک هجالي قوشغولار  بئله‌ليکله بحث لريميزده شعريميزين جوت هجالي قاليبلاري‌نين... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - دؤردونجو درس
شنبه, 12 مرداد 1392
جوت هجالي اؤلچولو شعرلرده دوراقلار جدولي  1.     دؤرد هجالي اؤلچو: 2+2 1+3 3+1  ... ادامه مطلب ...
حسین دوزگونون شعری (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه)
شنبه, 23 فروردين 1393
دوغوم (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه) - 1 – اَشْهَدُ اَنَّ عَلیًّ وَلیُّ الله... ادامه مطلب ...
IMAGE بو گئجه (حسین دوزگونون شعرلری)
دوشنبه, 20 آبان 1392
عاشورا گئجه‌لری تبریزده شمع پایلاما مراسیمی مناسیبتیله «‌‌گۆلۆ - گولزار رسالت... ادامه مطلب ...
IMAGE عکس دسته جمعی اختتامیه همایش علیشیر نوایی
سه شنبه, 28 بهمن 1393
دکتر ح. م. صدیق عضو هیئت علمی همایش امیر علیشیر نوایی (دانشگاه فردوسی مشهد، بهمن 1393)... ادامه مطلب ...
IMAGE گزارش تصویری از کنگره جهانی جاده ابریشم در دانشگاه استانبول
جمعه, 10 آبان 1392
استاد دکتر صدیق روز پنجشنبه عصر پس از پایان کنگره جهانی جاده ابریشم واقع در... ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم- دانشگاه مدنیت استانبول
چهارشنبه, 15 آبان 1392
لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم دانشگاه مدنیت استانبول آبان ماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر هشتمین کنگره تورکولوژی دانشگاه استانبول
چهارشنبه, 17 مهر 1392
لوح تقدیر هشتمین کنگره جهانی تورکولوژی به استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق مهرماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE معرفی کتابخانه دکتر حسین محمدزاده صدیق
جمعه, 11 مرداد 1392
كتابخانه‌ي وقفي استاد، كتابخانه‌اي است كه بنيانش از سال 1334 شكل گرفت. يعني از... ادامه مطلب ...

با توجه با اینکه شما در تاریخ فلسفه‌ي اسلامی تحقیقاتی دارید، نقش ابن سینا را در این مقوله چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ابن سینا علوم را به شیوه‌ی خاص خود به سه گونه‌ی: 1. علوم العالیه، 2. علوم السّافله و 3. علوم الوسطی تقسیم می‌کند که در علوم اوّلی، صورت و ماده را جدای از هم، در دومی صورت و ماده را در ترکیب با هم و در سومی صورت و ماده را در جدایی ذهنی از هم بررسی می‌کند.

این، ویژگی خاص و نوآوری ابن سیناست و گونه‌ی دیگر تقسیم علوم به: 1. حکمت نظری و 2. حکمت عملی، دنباله‌روی از ارسطو به شمار می‌آید که ابن سینا به پیروی از وی، نوآوری خود را در بخش‌بندی نخستین به طبیعیات، ریاضیات و حکمت اوّلی و دومین به سیاست مدن، تدبیر منزل و علم اخلاق، بر زمان خود حاکم می‌کند. و بحث در هر بخش از علوم را نیز با منطق شروع می‌نماید.

ولی اجسام را نامتناهی می‌داند، یعنی بخش‌بندی اجسام را چنین می‌شناسد و از این‌رو، هم با معتزله و هم با اشاعره وجوه اختلاف پیدا کرده است و همین است که می‌گوییم هم با اهل فلسفه و هم با اهل کلام در روزگار خود مباحثات داشته است و به گونه‌ای «خود نوآوری» روی آورد و گرچه بعدها اندیشه‌ورزان بستر فلسفه نظیر سهروردی و ملاعبدالله زنوزی طریق او را نپیمودند، ولی به هر حال به دگرگون‌سازی وی در گستره‌ی اندیشه‌های فلسفی اعتراف کرده‌اند. وی در علم‌النفس و یا دانش روانشناسی نیز نوآور است. یعنی از روان پژوهی عقلی به نوعی روان‌پژوهی تصوفی روی می‌آورد.

 

درباره‌ی زندگی ابن‌سینا چه می‌توان گفت؟

ابن سینا به عنوان یکی از نوابغ جهان بشریت، هم در شاخه‌ی پزشکی و هم در رشد و تکامل اندیشه‌ی فلسفی خدمت کم نظیری به فرهنگ بشری كرده است. شرح احوال وی به قلم خود و شاگردش ابوعبید جوزجانی -  فقیه و فیلسوف ترکستان - نگاشته شده است. متن عربی این زندگی‌نامه‌ی خودنوشته در «عیون‌الانباء» اثر ابن ابی اصیبعه آمده است. در آغاز آن می‌گوید که پدرش از بلخ - ایالت وسیعی از ترکستان شرقی - بود که در زمان نوح بن منصور به دنبال جنگ‌های ترکان با آل سامان به شهر بخارا - مرکز ترکان اوزبک - کوچ کرد و از روستای اوزبک‌نشین افشنه زن اختیار کرد.

ابن‌سینا به گفته‌ی خودش در روستای خُرمِثین در یک خانواده‌ی اصیل اوزبک چشم به جهان گشوده است و در کودکی همراه برادرش محمود - که پنج سال از او کوچکتر بوده است - به بخارا آمده و در همان‌جا به تحصیل قرآن و ادب پرداخته است.

 

یعنی می‌فرمایید که ابن‌سینا از اوزبکان بوده است؟

بله، شکی در این نیست. ابن‌سینا در کودکی اصلاً فارسی و عربی نمی‌دانست. خود، در همین شرح احوال خود نوشته و می‌گوید که در بخارا مردی سبزی‌فروش بود که زبان فارسی و حساب هندی می‌دانست و پدرش او را برای تعلیم نزد آن مرد برد و از اینجا پیداست که وی فارسی و عربی را از  نوجوانی به بعد آموخته است. این مرد سبزی‌فروش را صاحبان تراجم احوال، محمود مسّاح نامیده‌اند که در بخارا شغل بقالی داشته است. ابن‌سینا سپس از ابو عبدالله ناتلی نام می‌برد که پس از آموختن فارسی و عربی پیش سبزی‌فروش مذکور، به تلمّذ برای او مشغول شده است و در اینجا سخنی دارد بدین مضمون که:«دیگر هر چه ناتلی می‌گفت، می‌فهمیدم و در درک سخن او سختی نمی‌کشیدم.»

از اینجا گرچه معنای درک دقایق علوم مستفاد می‌شود، اما مفهوم فهم کامل کلام فارسی را نیز از آن در می‌یابیم. فارسی و عربی، گر چه هر دو برای او «زبان غیر» Foreign Language شمرده می‌شد، اما وی در این دو زبان به درجه‌ای از کمال دست یافت که توانست گرانجای‌ترین متون نظیر «دانش‌نامه‌ی علایی» و «شفاء» را در اين زبان‌ها به قلم آورد. ما، «دانش‌نامه» را از امّهات کتب فارسی به حساب می‌آوریم که به نثری شیوا و مشحون از اصطلاحات ناب فارسی در دقايق علوم عصر نوشته شده است. فارسی نگاری ابن‌سینا در این اثر، به شیوه‌ای است که اکنون برای ما هدف به شمار می‌رود. یعنی گونه‌ای «فارسی سره نگاری» و کشف معادل‌های دری برای اصطلاحات عربی در شاخه‌‌های گوناگون علوم است. جالب است برای شما بگویم که بعدها هر کس آمد در فن موسیقی به فارسی و یا ترکی رساله بنویسد، مقالت چهارم «دانش‌نامه» را عیناً گرته‌برداری کرد.

 

با توجه به اینکه زبان عربی را بعدها آموخته است آیا شیوه‌ی خاصی را در نگارش به عربی دنبال می‌کرده است؟

بله، عربی نگاری او هم، شیوه‌ای خاص دارد. اهل ادب به این شیوه «عربی بخارایی» نام داده‌اند. واقعاً هم عربی به کار رفته در «شفا» قابل فهم براي همه‌ی عربی‌خوآن‌ها نیست. من اخیراً که ترجمه‌ی کتاب عظیم «ديوان لغات الترک» اثر محمود کاشغری را به فرجام رسانيدم، به گونه‌ي بسيار ملموس‌تري با اين نكته برخورد داشتم. محمود كاشغري نيز که شخصیت علمی او همانند فارابی و ابن‌سینا چند بعدی و اعجاب‌انگیز است، اثر بی‌نظیر خود را «گسترده‌نگاری» کرده و آن را «ديوان» نامیده است. به گونه‌ای که از فارابی و ابن‌سینا تا شمس قیس و شمس‌الدین سامی، این ترکان صاحب نبوغ، هیچ‌گاه به خود اجازه ندادند گسترده‌پژوهی‌های خود را «ديوان» بنامند.

حماد‌الجوهری صاحب اثر بی نظیر «صحاح اللغه» نیز چنین بود. وی از ترکان فاراب و اسفیجاب، کاشغری از ترکان اویغور، ‌ابن‌سینا از ترکان اوزبک و فارابی از ترکان قرغیز به شمار می‌رفتند و خدمات عظیم به تکامل اندیشه‌ی بشری از یک سو و تاریخ ادب عربی و نیز فارسی از سوی دیگر کردند.

این نوابغ از افتخارات ما ترکان و ایرانیان به شمار می‌روند و ما ترکان ایرانی بیشتر به آنان می‌بالیم. ترکان پس از پذیرش اسلام، پیشرفته‌ترین تمدن دنیا را که تمدن اسلامی نامیده می‌شود، از آن خود کردند و در انتشار این تمدن در اقصی نقاط عالم، عنصر عرب و عنصر فارس را پشت سر نهادند. اختلاف و حسادت امرای سامانی با سلاطین ترک فقط در کشت و کشتار و کید و حیله خلاصه نمی‌شد. بلکه در رقابت برای نزدیک کردن علما و نوابغ زمان به خود و افزایش کتابخانه و مدرسه نیز جلوه‌گری می‌کرد. آن‌ها با بذل مال و عطایای فراوان، زمینه‌ی ارتزاق برای اهل علم را گسترش می‌دادند و از سوی دیگر چون مسلمان بودند، به قصد حراست از زبان قرآن، آن را زبان رسمی خود در مدارس و مساجد و ديوان‌ها و تکایا قرار می‌دادند و بدین گونه زبان عربی به خاطر اهتمام و تعهد به نشر معارف اسلام و حکمت قرآن اهمیت می‌یافت. یعنی زبان عربی، زبان تمدن آن روزگار محسوب می‌شد و زبان حاکمیت سیاسی نیز بود. از این‌رو، هر عالمی به این زبان کتاب می‌‌نوشت. مثلاً فارابی (ابو نصر محمد بن طرخان بن اوزلوق) فیلسوف بزرگ اسلام - که بنا به نوشته‌ی ابن خلکان در «وفیات‌الاعیان» هرگز جامه و لباس مخصوص ترکان را عوض نکرد- همه‌ی آثار خود را به عربی نوشت و فارسي را نیز به خوبی نیاموخت و یا «جارالله زمخشری» مؤلف «مقدمة ‌الادب» و «تفسير الکشّاف» و یا شهرستانی مؤلف «الملل و النحل» که در زمره‌ی دانشمندان بنام جهان اسلامند، با آن که ترک بودند، آثار خود را به عربی می‌نوشتند.

ابن‌سینا نیز چنین عمل کرد. او، می‌گوید که در جوانی چهل بار کتاب «ما بعد الطبیعه» را خوانده و چیزي از آن نفهمیده است و مقصود واضع آن بر وی معلوم نشده است. ولی سپس کتاب «اغراض ما بعد الطبیعه» اثر فارابی را یافته است و از طریق آن، به کنه مطالب کتاب اصلی پی برده است.

از سخن قطب‌الدین اشکوری، راوی شرح حال خودنوشته‌ی ابن‌سینا چنین مستفاد می‌شود که علاوه بر آن كه علم الهی مشکل‌تر و دقیق‌تر از جمیع علوم است، ناظر به شیوه‌ی بخارایی عربی نیز باید باشد که ابن‌سینا در جوانی از آن کم بهره داشته است.

 

آیا درست است که کتابخانه‌ی سامانیان را ابن‌سینا به آتش کشید؟

فاضل شهروزی شاگر سهروردی و شارح فلسفه‌ی اشراق، در این موضوع می‌گوید که به حسب اتفاق در آن کتابخانه آتش افتاده بود و آل سامان که مخالف ابن‌سینا بودند،‌ شایع کردند که آن کتب را شیخ‌الرئیس سوزانیده است.

 

البته ابن‌سینا غیر از سامانیان در خدمت سلسله‌های دیگر ایرانی هم بوده است؟

بله، شیخ‌الرئیس سال‌ها در خدمت ترکان خوارزمشاهی بود و دوران طلایی خدمات وی به فقه و فلسفه و علوم پزشکی نیز دوران دوری از آن سامان به شمار می‌رود.

 

ضمن تشکر از اینکه وقت خود را در اختیار ما گذاشتید، سخن پایان شما چیست؟

در انتها باید بگویم که شخصیت‌هایی چون ابن‌سینا در درجه‌ی اول متعلق به بستر عظیم تمدن اسلامی و بعداً متعلق به جهان بشریت هستند و اینان هیچ‌گاه نخواسته‌اند فقط به یک قوم و یک ملت و یک سرزمین خاصی خدمت کنند، بلکه جهان اندیشگی آنان بسیار فراتر از محدود اندیشی‌های قوم‌گرایی و ملی‌گرایی و کشورگرایی بوده است. اما به هر صورت، از افتخارات قومی هستند که منسوب به آن قوم به شمار می‌روند و تلاش عناصری که با حیل و دسايس عالم مآبانه سعی در انکار منسوبیت قومی وی دارند، ناشی از عقده‌های قومی و غرض‌ورزی‌های کودکانه‌ی نژادگرایی و خودنگرانه است که متأسفانه دامن‌گیر برخی را پژوهندگان ما نیز هست و این در اصل ناشی از اراده‌ی سیاسی شاهنشاهی برای انکار و زدودن افتخارات فرهنگی و تاریخ تمدن ترکی اسلامی در ایران به شمار می‌رود.

خدمت وی در همدان و وجود مدفن و مزار مقدس او در این شهر نیز، خود افتخاری دیگر بر ما است.

دیدگاه‌ها   

بامسی
0
ممنون از استادخداوند عمری طولانی وتو عم با سلامتی به ایشان بدهد
پاسخ دادن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید