|
نشر «گولوستان»
شیرازلی سعدی، ترجمه ائده نلر: محمد آقا
سلطان، رحیم سلطانوف، اسماعیل شمس
کؤچورن و دوزنله ین: ائلدار محمدزاده صدیق
«گلستان» سعدی یکی از نامآورترین آثار ادبی جهانی است که به
بسیاری از زبانهای زندهی دنیا از قرنها پیش ترجمه شده است و
شماری از نویسندگان به تقلید از آن آثاری مشابه آفریدهاند.
از ترجمههای کهن گلستان به ترکی، ترجمهی سیف سرایی را میتوان
نام برد که با عنوان «گلستان بالتّرکی» معروف است. یکی دیگر
ترجمهای است که نزدیک یک قرن پیش تحت نام «بحرالحقایق» از سوی
میرزا صادق راحل انجام گرفته و چاپ شده است.
آنچه زیر دست خواننده است برگردانی است که از سوی سه تن از اساتید
درگذشتهی آذربایجان محمدآقا سلطانوف، پرفسور رحیم سلطاناف و
اسماعیل شمس به فرجام رسیده و نخستین بار در سال 1962 در باکو چاپ
شده است؛ و ویرایش جدید آن در سال 1984 به مناسبت 800 ـ مین سال
تولد سعدی انتشار یافته و برای سومین بار در سال 1987 چاپ شده است.
این ترجمه بسیار روان و سلیس و منطبق بر متن انتقادی اصل گلستان
است.
من برای انتشار آن در ایران و بهرهمندی هموطنان ترکی آشنا، متن
را به الفبای رایج در کشورمان برگرداندم و با اندکی تغییر در برخی
عبارات و اصطلاحات و افزودن پیشگفتار و فهرستهای لازم و معانی
لغات و عبارات برای انتشار آماده ساختم که امیدوارم مفید فایده
باشد.
ائلدار محمدزاده صدیق
تابستان 1388
سعدی
شیرازی
و اۏنون
«گۆلۆستان» اثری
سعدی شیرازی
شرق ادبیاتېنېن ان گؤرکملی نمایندهلریندن
فردوسی،
خیام،
نظامی،
حافظ
و
فضولی
کیمی اثرلری بۆتۆن دۆنیا مدنیّتی خزینهسینه داخل اۏلان
شاعیرلردندیر. اۏ، هله اؤز زمانهسینده هندوستاندان توتموش مصره
قدهر یاخېن و اۏرتا شرقین بۆتۆن خلقلری آراسېندا بؤیۆک شؤهرت
قازانمېشدېر.
سعدی «گۆلۆستان» اثرینین مقدمهسینده «اؤز آدېنېن دیللرده
از بر اۏلدوغونون، سؤزلرینین بۆتۆن دۆنیانې توتدوغونو» قید ائدیر.
سعدی شیرازینین
ترجمهی حالې حاققېندا قېسساجا اۏلاراق آشاغېداکېلارې دئمک اۏلار:
مشرّف ابن مصلح الدین عبداله،
«سعدی» تخلّصونو شیراز حکیمی
اتابک ابوبکر سعد ابن زنگینین
آدې ایله علاقهدار قبول ائتمیشدیر.
سعدی
تقریباٌ 1184 ـ نجۆ میلادی ایلینده ایرانېن قدیم مدنیّت مرکزلریندن
بیری اۏلان شیراز شهرینده بیر روحانی عائلهسینده آنادان
اۏلموشدور. بعضی منبعلرین گؤستردیڲینه گؤره، مشهور منجّم و بؤیۆک
عالیم
قطب الدین شیرازی سعدینین دایېسېدېر.
سعدی
کیچیک یاشلارېندا ایکن آتاسې
مصلح الدین
وفات ائتمیشدیر.
آتاسېنېن اؤلۆمۆ
سعدییه
بؤیۆک تأثیر ائتمیش، اۏنون کدهرلنمهسینه سبب اۏلموشدور. اۏ،
آتاسېنېن خاطرهسینین اوزون زامان اونودا بیلمهمیشدیر. «بوستان»
و «گۆلۆستان» دا آتاسېنا حصر ائدیلمیش بیر سیرا تأثیرلی شعرلر بونو
آچېق ثبوت ائدیر.
سعدی
هله گنج یاشلارېندا ایکن مغول هجوملارې باشلانمېش و بۆتۆن یاخېن
شرق، اۏ جۆملهدن شاعیرین وطنی اۏلان شیرازدا تجاوزلره معروض
قالمېشدېر. بو دؤورده شاعیر اؤز وطننین ترک ائدیب عراقِ عربه،
بغداددا گئتمیش، اۏرادا مشهور «نظامیه» مکتبینده اؤز دؤرۆنۆن بؤیۆک
عالیملری
ابو اسحاق شیرازی،
ابوالفرج عبدالرحمان ابن جوزی
و سۏنرا
شهاب الدین سهرودیدن
درس آلمېش. عرب دیلینین و اؤز دؤرۆنۆن باشقا علملرینی مکمل
اؤیرهنمیشدیر.
جۏشغون قلبه مالیک اۏلان بو استعدادلې گنج، معلملرینین تعلیمی و
بغدادېن آب و هواسیله کفایتلنمهییب یاخېن و اۏرتا شرق اؤلکهلرینی
دیار دیار دۏلاشماق قرارېنا گلمیش، آذربایجان، کیچیک آسیا،
حبشستان، میصر، سوریه، فلسطین، هندوستان و ایران تۏرپاغېنې اکثراً
پیاده سیاحت ائتمیش، خلیجِ فارس، عمان دنیزی، هند اۏ... و آرالېق
دنیزینی تجارت گمیلرینده کئچمیشدیر.
بونا گؤره ده بعضی منبعلر
سعدینی
عینی زاماندا اۏرتا عصرین بؤیۆک سیّاحلارېندان بیری حساب
ائتمیشلر.
سعدی
اؤز سیاحتی زامانې مختلف وضعیّتلره دۆشمۆش، گاه درویش دیباسېندا
یازدېغې شعرلری اۏخویاراق، خلقه خئیری شری باشا سالماغا چالېشمېش،
گاه شیخلره، صوفیلره قۏشولموش، گاه آزادیخواهلارلا اۏتوروب
دورموش، بعضاً کاروانا قۏشولموش، بعضاً مزدلا خورما درمیش، سو
پایلامېش. بیر سؤزده اۏ، مختلف صنعته مالیک اۏلان شخصلرده، عالیم و
عواملارلا، دؤولتلی و یۏخسوللارلا، مۆلکدار و کندلیلرله اۏتوروب
دۆشمۆش، اۏنلارلا یاخېندان تانېش اۏلموشدور.
بو سیاحت
سعدینین
دۆنیا گؤرۆشۆنده بؤیۆک دهڲیشیکلیک یاراتمېشدر. شاعیرین ایتی
گؤرهن نظری خلقلر آراسېندا موجود اۏلان علاقهلری، بو خلقلرین
عادت و عنعنهلرینی بۆتۆن درینلیڲی ایله گؤرمۆش، اثرلرینده
اۏنلاردان یئری گلدیکجه استفاده ائتمیش و حکمتلی نتیجهلر
چېخارمېشدېر.
سعدی
سیاحتلری زامانې شرقده دوام ائدهن صلیب محاربهلریندن بیرینده
اشتراک ائدهرک اسیر آلېنمېش و بیر تصادف نتیجهسینده اؤلۆمدن خلاص
اۏلموشدور.
وطنینی قېزقېن محبتله سئوهن، همیشه وطن حسرتیله یانان شاعیر
دئییر:
«ـ من ایستیردیم کی، بصرهده و یا بغدادا قالام، لایکن رُکناباد
سویو و شیراز تۏپراقې منی اؤزۆنه طرف چکیر.»
آراسې کسیلمز سیاحتدن یۏرولان
سعدی
نهایت 8 عصرین اۏرتالارېندا وطنی شیرازا دؤندۆکده آرتېق بؤیۆک حیات
تجربهسینه مالیک کامیل بیر شاعیر ایدی. بو زامان مغول
استیلاسېنېن آغېر، داغېدېجې هجوملارې سالکیتلنمیش.
اتابک ابوبکر سعد ابن زنگی شیرازدا حاکمیّت باشېندا قالمېشدېر. اۏ، مغول
سرکردهلرینه باج خراج وئریب، اؤلکهنی و اهالینی قتل و غارتدن
خلاص ائتمیش و بئلهلیکده چۏخلارېنېن اۏ جۆملهدن وطنپرور
شاعیرین ده رغبتینی قازانمېشدې. بونا گؤره ده شاعیر اؤزۆنۆن مشهور
«گۆلۆستان» اثرینی اۏنا اتحاف ائتمیشدیر.
سعدی
تاریخ اۆچۆن میثیلسیز قیمته مالیک اۏلان اثرلر یادېگار قۏیموشدور.
اۏ، شاهلارېن غضبیندن، حکمدارلارېن ظۆلمۆندن قۏرخمایاراق اؤز
اثرلرینده مستبدلره قامېش چېخمېش، مظلوملارېن طرفینی ساخلامېش،
عدالتی ترنّم ائتمیش، هئچ بیر بخشش و مکافات قارشېسېندا حیاتېنېن
سۏنونا قدهر بو موقعینی الدن وئرمهمیشدیر. اۏنون قصیدهلری ده
اساساً شاهلارا و بؤیۆکلره نصحیت و مصلحتدن عبارت اۏلمشدور.
سعدی
عؤمرۆنۆن سۏن گۆنلرینی گوشهنشینلیکده گئچیریر. شیرازی شمالِ
غربینده بیر داغ اتهڲیندهکی خانقاهدا یاشامېش و اؤلمز اثرلر،
غزللر، قطعه و رباعیلر یازېب یاراتمېشدېر.
تصادفی دڲیلدیر کی اۏنون شاعرلیک شؤهرتینی ائشیدن بؤیۆک شخصیتلر
اوزاق ولایتلردن
سعدینین
زیارتینه گلمیش، اۏنا قیمتلی هدیهلر گتیرمیشلر. لایکن
سعدی
دۆنیا مالې تۏپلامامېش، عکسینه الینه دۆشنلری احتیاجې اۏلانلارا
پایلامېشدېر. خلق آراسېندا
سعدی
حاققېندا بئله دئییلمیشدیر:
«ـ
سعدینین
بیر قاپېسېندان نعمت داخل اۏلور، اۏ بیری قاپېسېندان احتیاجې
اۏلانلارا پایلانېر.»
منبعلرین دئدیڲینه گؤره
سعدی
یۆز ایلدن آرتېق یاشایاراق 1291 ـ جی میلادی ایلینده وفات
ائتمیشدیر.
سعدینی
وفاتېندان تقریباً 30 ایل سۏنرا اۏنون اثرلرینی
علی ابن احمد ابن ابوبکر بیستون
آدلې بیر ادبیاتشناس تۏپلایېب نظاما سالمېشدېر. بیستون تۏپلادېغې
اثرلرین هامېسېنې«کلیات» شکلینده ترتیب ائدهرک اۏنا گئنیش بیر
مقدمهده یازمېشدېر. اۏ،
سعدینین
اثرلرینی الفبا اوصولو ایله دۆزدۆڲۆنۆ و اۏنو بیر هئچه کیتابا
آیېردېغېنې بو مقدمه ده قید ائدیر.
بیستونون
ترتیب ائتدیڲی «کلیات» 1791 ـ جی ایلده هندوستانېن کلکته شهرینده
داش چاپې ایله نشر ائدیلمیشدیر. بو «کلیات» اوّلینده
سعدینین
مختلف موضوع دا آلتې رساله ده واردېر.
«کلیات» دا بو رسالهلردن سۏنرا
سعدینین
نه قیمتلی و شاه اثری اۏلان «گۆلۆستان» و «بوستان» گلیر.
«گۆلۆستان» ایسه اۏن بابدان عبارتدیر.
سعدینین
بو ایکی اثری اۏنا دۆنیا شؤهرتی قازاندېرمېشدېر. بو اثرلر یئددی
اثره یاخېن بیر مدّت ده دۆنیانېن بۆتۆن مدنی خلقلرینی سئوه سئوه
اۏخودوغو کیتابلاردېر. «گۆلۆستان» لاتین، انگلیس، فرانسه، آلمان،
عرب، تۆرک، روس و سوئد خلقلرینین اکثرینین دیللرینه تکرار تکرار
ترجمه ائدیلمیشدیر. «گۆلۆستان» 100 دفعهدن آرتېق چاپ ائدیلمیشدیر.
بو اثرلرین سورعتله آرتان شؤهرتینی گؤرهن شاعیرلر بو کیتابلارا
بیر چۏخ نظیرهلر یازمېشلارسا دا اۏنلاردان هئچ بیری بو سویهیه
قالخا بیلمهمیشلر.
سعدینین
همین اثرلری اوروپا دیللرینه ترجمه ائدیلدیکدن سۏنرا بو اؤلکهلرین
بعضی مشهور شاعیرلری اؤز اثرلرینده
سعدینین
کیمی آدې دۆنیا شؤهرتی قازانمېش بؤیۆک شاعیرلری گؤسترمک اۏلار.
سعدینین
«کلیات»ېندا و «گۆلۆستان» و «بوستان» اثرلریندن سۏنرا، شاعیرین
عرب و فارس دیلینده یازدېغې قصیدهلر درج ائدیلمیشدیر. بو قصیدهلر
یوخارېدا دڲیلدیڲی کیمی پۏئزییادا کلاسیک عنعنهنین عکسینه
اۏلاراق، مدحنامهدن چۏخ دیداکتیک مضمونا مالیکدیر.
سعدینین
ائله بیر قصیدهسی یۏخدور کی، اۏرادا اۏ شاهلارا و گؤرکملی سارای
خادیملرینه نصیحتلر وئریب. اۏنلارې عدالت چاغېرماسېنې.
«گۆلۆستان» دا قصیدهلردن سۏنرا
سعدینین
غزلیاتې گلیر. بو غزلیات ایسه «طیبات»، «بدایع»، «خواتم» و
«غزلیاتِ قدیمی» دئیه دؤرد حصّهیه بؤلۆنۆر. غزلیاتدان سۏنرا
سعدینی مغول حکمدارې
آباغا خانېن
وزیری اۏلان مشهور
شمس الدین صاحبِ دیوانېن آدې ایله باغلې اۏلاراق یازدېغې«صاحبیّه» و یا
«صاحبنامه» آدې شعرلری سۏنرا شاعیرین «مثنویلر»ی، «قطعهلر»ی،
«رباعیلر»ی و «مفردلر»ی تۏپلانمېشدېر.
سعدینین
غزلیاتی حاققېندا دا اۏلدوقجا یۆکسک فیکیرلر سؤیلهنمیشدیر.
تدقیقاتچېلارېن فیکرینجه
سعدینین
غزلیاتې اۏلماسایدې فارس ادبیاتېندا
حافظ شیراز کیمی لیریک شاعیرلر یئتیشه بیلمزدی.
حافظ
اؤز
سعدینی
غزل اوستادې آدلاندېرمېشدېر. 8 عصرین مشهور هند شاعیری
امیرخسرو دهلوی
ده اؤز معاصرلری
سعدی شیرازی
و
همام تبریزی
غزل اوستادې آدلاندېرمېشدېر.
سعدینین
غزللری اؤزۆندن قابارېغې شاعیرلره نسبتاً داها چۏخ ایراق، داها چۏخ
اینسان دویغولارېنې ترنّم ائدهن بدیع اثرلر ایدی. دئمک اۏلار کی
اۏ، غزلی اصل معناسېندا اؤزۆنه لایېق بیر موقعهیه یۆکسلتمیش، اۏنا
نیکبین احوالې روحیه وئرمیشدیر. بورادا طبیعت تصویرلری محبت و
عشقین علویّتی چۏخ یۆکسک ذؤوق ایله ترنم ائدیلمیشدیر.
اۏنون مختلف شعبهلرده تۏپلامېش اۏلان غزللری اساس اعتبار ایله بیر
بیریندن فرقلنمیرلر. بیستونون فیکرینه گؤره، غزللرین بئله
قروپلاشماسې، اۏنلارېن مختلف دؤورلرده (گنجلیک، قۏجالېق) یازېلماسې
ایله علاقهداردېر.
مضمونا گلینجه،
سعدینین
غزللرینین هامېسې اینسانپرور بیر دویغو ایله یازېلمېشدېر. اۏنون
قطعهلری، رباعیلری و مفردلری ده دیداکتیک ماهیت داشېیاراق
شاعیرین اساس دۆنیاگؤرمۆشۆ ایله باغلېدېر. تصادفی دڲیلدیر کی عربلر
سعدینی اؤز داهی شاعیری
المتنبی،
انگلیسلر ایسه اؤز داهی دراماتوری
شکسپیر ایله مقایسه ائتمیشلر. چۆنکۆ بو شاعیرلرین
اثرلرینده ده اینسان مقدّراتې، حقیقت اساس یئر تۆتمۆشدۆر.
شکسپیرین
دراملاردا ایرهلی سۆردۆڲۆ ایدهآلارېن چۏخونو
سعدی
قېسا حئکایه و قطعهلرده مهابتله ایفاده ائتمیشدیر.
شرق ادبیاتېندا
سعدییه
قدهر «بوستان»ا بنزهر اثر تاپماق مۆمکۆنسه ده، «گۆلۆستان»ا
اۏخشار اثر تاپماق چتیندیر.
سعدی
«گۆلۆستان» نې سۏن درجه ماهرانه بیر صورتده هم نثر، هم ده شعرله
یازمېشدېر. دئدمک اۏلار کی، بو
سعدینین
اؤز یارادېجېلېق اختراعسېدېر. «گۆلۆستان» اثری ائله مهارت و
قدرتله یازېلمېشدېر کی ایستر اۏنون نثر حصهسی، ایسترسه شعر
حیصهسی فسونگر بیر قلمین محصولو کیمی نظره چارپېر. بوردا دیل
سادهلیڲی، مضمون درینلیڲی، یېغجاملارې، ضربینی دۆز هدف وورماق
قابیلیّتی اؤزۆن بۆتۆن پارلاقلېغې ایله گؤسترمیشدیر.
«گۆلۆستان» اثرینین بئله عالم شمول شؤهرت قازانماسې تکجه اۏنون
مضمونونا گؤره دڲیلدیر. بو اثر عینی زاماندا اوستالېقلا یازېلمېش،
ساده و بدیع ایفادهلری، تشبیه، مجاز، سجع، کنایه، استعاره و باشقا
بدیع ایفاده طرزلری ایله ده اؤزۆندن قاباقکې و سۏنراکې اثرلردن چۏخ
فرقلنیر.
تصادفی دڲیلدیر کی محض
سعدینین
«گۆلۆستان» اثری بۆتۆن دۆنیادا فارس دیلی اؤیرهنمک ایستیهنلرین
ایلک درس کیتابې اۏلموشدور.
یاخېن شرقده فارس دیلینده تحصیل آلان اوشاق هر شئیدن قاباق
«گۆلۆستان» اثریله تانېش اۏلور و عؤمرۆنۆن سۏنونا قدهر بو
کیتابدان آیرېلا بیلمیردی.
سعدی
اؤز نصیحتلرینی ائله محبتله اۏخوجولارا آشېلایېر کی، اۏندان هم
حاکیم، هم محکوم، هم عالیم، هم جاهیل، هم زاهید، هم ده رند عبرت
درسی گؤتۆره بیلیر. بونا گؤره ده سۏنرا گلهن شاعیرلر «گۆلۆستان»ا
بنزهر اثرلر یازماغا چۏخ چالېشمېشلار. مشهور
عبدالرحمان
جامی
«بهارستان»،
مجدالدین
«خارستان»،
قاآنی
«پریشاه»،
سنبلی
«گنجستان» آدلې اثرلرینی «گۆلۆستان»ا نظیره اۏلاراق یازمېشلار.
یقین اۏنلارېن هئچ بیری «گۆلۆستان» زیروهسینه یۆکسله
بیلمهمیشدیر.
تصادفی دڲیلدیر کی مشهور هند شاعیری
حسن دهلوی «گۆلۆستان» اثری حاققېندا دئمیشدیر:
«ـ
حسن
سعدینین
«گۆلۆستان»ېندان بیر گۆل دریب گتیرمیشدیر. چۆنکۆ معنا اهلی آنجاق
بو گۆلۆستان گۆل درهر.»
سعدی
ایله یاخېندان دوست اۏلان آذربایجان شاعیری
همام تبریزی
ده
سعدینین
شاعیرلیک قودرتینی چۏخ یۆکسک قیمتلندیریب اۏنو اؤزۆنه اوستاد حساب
ائتمیشدیر.
سعدینین
«گۆلۆستان» اثرینین گئتدیکجه داها چۏخ یایېلماسېنېن، مختلف
دیللره تکراراً ائدیلمهسینین اساس سببی شؤبههسیز کی اۏنون
اینسانلار آراسېندا صلحو، دوستلوغو و پرۏقرهسسیو فیکیرلری تبلیغ
ائدمهسیدیر.
سعدینین اثرلری یاخشې آداملارا محبت، پیس آداملارا نیفرت،
حیسسیله دۏلودور. بؤیۆک اومانیست شاعیر اینسانېن ظاهری گؤرۆنۆشۆنۆ
دڲیل، اۏنون معنویتینی نظره آلېر. شاعیرین فیکرینجه پالتار، مال،
دؤولت، وظیفه، روتبه اینسانلېق شرفی دڲیلدیر. اینسانلېق شرفی خلقه
خئیرلی اۏلماقدادېر.
«گۆلۆستان» اثری مقدمهدن و کیتابېن یازېلما سببیندن سۏنرا
حکمدارلارېن رفتارې، درویشلرین اخلاقې، قناعتین فضیلتی، سوسماغېن
فایدالارې، عشق و جوانلېق، ضعیفلیک و قۏجالق، تربیهنین تأثیری،
صبحت قایدالارې باشلېقلارې ایله سکگیز فصله بؤلۆنۆر.
«گۆلۆستان» اثرینین لاپ بیرینجی فصلینده
سعدی
شاهلاردان بحث ائدیر. بو فصیلده
سعدینین اجتماعی و سیاسی گؤرۆشلری اؤز ایفادهسینی
تاپمېشدېر. اۏ، بورادا شاهلارا نصیحت وئرمیش، اۏنلارې عدالته، دۆز
یۏلا چاغېرمېشدېر.
اۏ، بیر قطعهسینده:
امیرین، وزیرین و حکمدارېن،
سببسیز دۏلاشما اطرافېندا سن...
دئیهرک سارایلاردان ائتمهڲه مصلحت گؤرۆر.
باشقا بیر شعرینده ظۆلمکار شاهلارا خطاب دئییر:
«ـ شاهلارا یاراشماز ظۆلم ائتمک بیر آه،
قورددان اۏلا بیلمز سۆرۆڲه چۏبان.
پادشاه ظۆلم ائتسه خلقینه اگر،
اؤزۆ اؤز مۆلکۆنۆ تار و مار ائدهر.
شاعیر قۏرخمادان شاهلارا، سولطانلارا خاطرلهدیر کی، اۏنلار اؤز
خلقلرینه ظۆلم ائتسهلر، خلق ده اۏنلاردان اۆز دؤندرهر.
شاعیر دۆزگۆنۆ درک ائدیر کی شاهلارېن رعیته ائتدیڲی بالاجا
عدالتسیزلیک فلاکتلره سبب اۏلار. شاه رعیت باغېندان بیر آلما
درسه، اۏنون آداملارېن آغاجلارې کؤکۆندن قۏپارار.
شاه رعیت باغېندان بیر آلما درسه، همن،
نۏکرلری چېخارار آغاجلارې کؤکۆندن.
بئش یومورتا آلېب شاه ظۆلم ائیلهین زاماندان،
قۏشونو مین تۏیوغو شیشه چکهر بیر آندا.
مغول استیلاسېن آغېر ایللرینده شاهلارا نصیحت ائتمک اۏ قدهر ده
آسان دڲیلدی.
سعدی
ایسه بئله بیر جسارته مالیک شاعیرلردن اۏلوب اۏنلارا حقیقتی دئمکدن
دۏغرو یۏلا دعوت ائتمکدن قۏرخموردو. چۆنکۆ
سعدی اؤزۆ دئییردی:
«ـ اۏ آدام شاهلارا نصیحت وئره بیلر کی اؤز باشېندان قۏرخماسېن و
شاهلاردان قېزېل اومماسېن!»
سعدینین
نظرینده شاهلار خلق اۆچۆندۆر. خلق شاهلارېن قوللوغوندا دڲیل. شاه
خلقین قوللوغوندا دورمالېدېر. اۏ، بو فیکری «گۆلۆستان» اثرینین
بیر حئکایهتینده چۏخ گؤزل ایفاده ائتمیشدیر.
پادشاه یۏخسولون پاسبانېدېر،
نه قدهر اۏلسا دا گۆجلۆ حؤکمدار.
قۏیونلار چۏبانېن مالې دڲیلدیر،
قۏیونا باخماقچېن قۏیولور چۏبان.
|
