|
صمد بهرنگی
گیریش گۆنش قېزمار، هاوا دورغون، نفس یۏخ،
کۆچهلر بۆسبۆتۆن ازدحامسیز بوش.
آرا – سیرا نئچه قورو هئیكللر،
سیز ایله بیز ایله ائدهجك ووروش!
بودور، – دور، بؤیۆک توپلانېش،
دئییرلر:«داعوامېز داوام ائدهجك!»
بیر یېغېن انسانېن آرزېلارېندا،
چیچكلنیر، گۆلۆر بؤیۆک گلهجك.
شههری بۆرۆیۆر جانلې ازدحام،
دورغون هاواسېنا دومانلار چؤكۆر.
انسانلار وحشیجه تاپداق اولونور،
نیزه اژداهانین سینهسین سؤكۆر!
قارانلېق دۆنیانېن قارا حاكیمی،
حكومت باغېشلېر سۏیغونچولارا.
«ملیك محمد»یم چشمه دیبینده،
بیر كؤهۆل دوزهلدیب گیزلهنیر اوردا.
آختارېش باشلایېر، گزینتی اۏلور،
تاپېرلار آخېردا قهرمانیمی.
بیچیلیر قلبیمین شاه دامارلاری،
مدت بوز ائدیرلر ایستی قانیمی.
بیر دیبلیك یاتماسېن گرك كی قلبیم،
گؤر نئچه ایل كئچیر، گؤر نئچه مدت.
انسان اۏغلو قالخسېن، ایناملا دورسون،
گؤرمهسین بیر تورپاق بونجا اذیت.
گل سنه دانېشېم – دن،
ناكام اؤلۆمۆندن قهرمانېمېن.
اون بئش باهار سۏنرا، سون باهارېمدان،
داوام ائتمهسیندن زمستانېمېن.
گۆن اۏرتا چاغېدېر، اود تؤكۆر هاوا،
ساكیتجه اودلانېر یئرینده تهران.
سانكی بیر اژداها باتېب یۏخویا،
جهنمدیر، آسفالت چكیر الامان.
قارا بوغدایې بیر آذربایجانلې،
بیر آغاج آلتېندا چؤكرهك یئره.
قۏلتوغوندا كتاب، گؤزۆنده عینك،
دالېر نئچه لحظه چېلغېن شههره.
بیر اوزون كئچمیشین وارثی دیر او،
اوخوموش «واقیف»ی آنا دیلینده.
«عاشېق علسگر»ی، «فضولی» نی ده،
دینلهمیش بیربهبیر سازېن تئلینده.
بیر ائلین بؤلۆنمز ذروهسیدیر او،
سووارېلېر كؤكۆ چۏخ اوزاقلاردان.
تانېر اؤز ددهسی «ددهقورقود»و،
منلیڲی محكمدیر اوجا داغلاردان.
دوغمادېر ائللره، شیریندیر آدې،
تبریزین وورغونو:«صمد بهرنگی».
بؤیۆك «نسیمی»نین، «بابك»ین اۏغلو،
دۆشمنین اؤنۆنده سارالماز رنگی.
- آمانا گلدیم په! جهنم شههر!
دوشونو بهرنگی:«- آذربایجان!
نهسرین صفالې یایلاقلارېنوار،
صمدین اؤز جانی یوردونا قوربان!
بئجردیم، بوی آتدېم دوغما قۏینوندا،
مین ایللیك وارلېغا مالیك وطنیم.
هر كسین آناسې شیریندیر اونا،
دۆنیا – عالم بیلیر آنامسان منیم.
قورو كئچمیشلره فخر ائدهنلره،
عصیرلر استقلال سن آلمادېنمې؟
بۆتۆن یاخېن شرقه، بۆتۆن جنوبا،
آزادلېق بئشیڲی سن اۏلمادېنمې؟
أن قدیم مدنی آبیدهن سنین،
زرتشتۆن كتابې كیملریندیرمی؟
«كۏر اۏغلو»ن، «كرم»ین، «ستارخان»لارېن،
سۏنرا «فریدون»ون، ایكیمی بیرمی؟
سۏر اۏغوللارېندان:- هانسې بیر ملعون،
دۆشمن اؤنۆندن قاچ دئمیش یا اگیل؟
«قربانیم، قربانیم، سر و چشم ما!»
بیر آجې تلهمی كلكمی دڲیل؟
یاندېم قاپیتالیزم جهنمینده،
سنین مصری قېلېنجلې ائلیوه قوربان.
جهنمی محو، ائت ای هورموزد یوردو!
- لاریوا، – گۆلۆنه قوربان.»
صمد دوشونهركن قالخېر آیاغا،
یئنهده یۏلونا داوام ائیلهییر.
آسفالت ائله تیتریر، سانكې اۆستۆنده،
بیر دریا، بیر دنیز، بیر عمان گئدیر.
كؤرپۆلر آلتېندا یاتان لطیفلر،
«یاخشې یۏل، یاخشې یۏل، اوغورلار!» دئییر.
تبریزین قهرمان ایڲید اۏغلونا،
هر آددېم آغاجلار سلام سؤیلهییر.
عظمتلی هۆندۆر عمارتلرین،
یئنیلمز ووقارلا كئچیر اؤنۆندن.
كیچیك بالاجالار بۏینو چیڲنینده،
گؤرهنده، یئرینده دایانېر بیردن.
معصوم باخېشېندان «احمد حسن»ین،
توتولور كدرلی بیر آتا كیمی.
«ختایی» هزملی سیبیللرینه،
داملایېر گؤزۆندن بیر – ایكی دامجی.
- كورد سنمی، فارس سانمې، بلوچمو، لُرمو؟
آذربایجانلېمی آی «احمد حسن»؟
یوردونو یووانی هاچان بوشلایېب،
بس بو جهنمه نئچین گلیبسن؟
داغلار انسانلارې آیېرا بیلمز؟
طالعین هر یاندا قارادېر سنین.
مرمی اویناتماغې دور گل اؤیرهنك،
آیدېن گلهجڲه امینم، امین.
صداقت دئڲیلن بیر دنیزه من،
ایلك باهار چاغېمدا گیرمیشم همن.
قونمایېب هر كۏلا كؤنلۆم ترلانې،
سئومیشم ازلدن آذربایجانې.
دیری گؤزلرینده اۏخودوم سنین،
كؤك سالېب كؤنلۆنده محبت درین.
عشقینه وورولدوم، صداقتینه،
دۆنیا وارجا سۆرهن رفاقتینه.
یادېندامې آخشام گۆلۆستان باغې،
بولود اۆستۆمۆزه آغلایان چاغې.
گئجهنین اؤنۆنده توتغون هاواسې،
دومانلې تبریزین ماوی سماسې؟
یادېندامې بیرده آنالار یاسې؟
عظیمین گۆلۆردۆ نئجه آناسې . . .
دئییردی:
«- یاد منی آغلادا بیلمز،
آنا قلبیم یئیدیر داغدان، اڲیلمز!
اۏغلومو سئویردیم آرتېق جانېمدان،
حقیقت یۏلوندا وئرمیشم قوربان.
چېخسېن انسان اۏغلو ایشېقلې گۆنه،
مین اۏغول وئرگیلن! سؤیلهسین منه.
سعادت قاپېسې تای با تای اۏلسون،
خوشخبت بیر اؤلكهیه میلیونلار دۏلسون،
یئنی یئتمهلرین بۏیونا باخېم،
دۆشمنین جانېنې یاندېرېم یاخېم.
اوشاقلار اؤنۆمده، مینلر اون مینلر،
سعادت نغمهسین بیر – بیر اؤتسۆنسلر.
اۏغول دردی نهدیر من كدرلنیم،
اۏغوللار دردینی نئجه ایتیریم.
میلیونلار، قېزلاریم، اۏغوللارېمدېر،
اؤز قانادلارېمدېر، اؤز قوللارېمدېر.
بابكین آناسې دئییرلر بیر گۆن،
دئمیشدیر اۏغلونا:«بیر یاخشې دۆشۆن،
سۆدۆمله من سنه قوّت وئرمیشم،
سؤزۆمله سازېملا قدرت وئرمیشم.
اؤیۆدۆمۆ هر واخت نظرینده دوت.
میلیونلار اؤنۆنده، اؤزۆنۆ اونوت!
وطنین یۏلوندا هیچ بیر اوف دئمه،
قانېنې وطندن سن اسیرگمه.
اودلار یوردوندانسان، اود اۏغلوسان سن،
البت قۏیما چهرهن سارالسېن بیردن.
چالېش وار قووهنله وطن اوغروندا،
اشغالچې قالماسېن آذربایجاندا.
آلدانما دۆشمنین شیرین دیلینه،
صداقت باغلاسېن سنی ائلینه.
قۏرخما، یانېلما هئچ نیزهلر یاغسا،
گئری دؤنۆب قاچما، دۆشمنین داغسا.
آخر نفسهدك وطنی ساخلا،
وطنسیز یاشادېن، اۏندان نه فایدا؟
وطنین نعمتی بركتی وار،
سنین آناوېندا بیر ملتی وار،
حدّتلی بیر خلقی، شانلې بیر ائلې،
ناغیللې – مئللې شیرین بیر دیلی.
بایاتیلارېمې قورو دۆشمندن،
اشغالچې باغېرېر:«یاناجاق وطن!
ایتهجك زرتشتۆن قۏرقودون ایزی!»
اولو تانرېم آمان! اۏنودما بیزی.
اۏغول چېخ داغلارا اۏدلار كؤمڲین،
دۆشمنین تؤك قانېن، ایتمز امڲین.
یوردوندان خلقیندن یاردۏم آل گیلن،
بیر آنا اۆرهڲیم، بیرده كی وطن،
بیرده اولو هورموزد، سنه یار اۏلسون!
یوردون باشدان باشا ایلك باهار اۏلسون!
آزاد اولمالېدېر انسان ائولادې،
یویولدا اؤلنین ایترمی آدې؟. . .»
سن منیم شعریمین باش واراغېسان،
كؤنۆل دۆنیاسېنېن باخچا- باغېسان.
سن اؤز ووقارینلا منه یاناشدېن،
كؤنۆل خزینهمین قاپېسېن آچدېن،
«سۏیوق اولمامالې الیمیز!» دئدین،
«وطن ائولادیېق هامېمېز!» دئدین.
«قېرېلماز تئللرله باغلییېق ائله،
بیرلیڲی میزی بیز وئرمییهك اله.»
قۏی ائشیتسین بونو بۆتۆن دۆنیالار.
آذربایجانېما گلهجك باهار.
سیز ای اووسون اۏلموش یازېق انسانلار!
یاراداجاغېق بیز آذربایجانلار.
قانلارې قوروماز قهرمانلارېن،
رنگی دؤنمیهجك قېزېل قانلارېن.
سؤزو بیر، اؤزۆ بیر، مطلبی بیردیر،
تام «نسیمی»لرین حلبی بیردیر.
«ائلین صبری چۏخدور» آتالار دئمیش،
«ائل گوجو، سئل گوجو» یئنه سؤیلهمیش.
سیز ای امپریالیزم ییرتیجیلارې!
قازېبدېر نسیللر سیزه مزاری.
ساختاكار قودوزلار، قولدور آغالار!
سیزدن بۆتۆن ائللر اۏلوبلار بئزار.
سن ای خوتكار! سن ای قولدورلار قولو!
هارایا یېغېرسان بیر بئله پولو؟
«نوح» عؤمرۆمۆ سنه وئریلیب؟ سؤیله.
تؤكدۆڲۆن قانلاردان بیر حیا ائیله.
سۆرمیهجك داوام بیر یاسا، بیر تئز،
غالیب گلهجكدیر انسانلار چۏخ تئز.
یادېندامې صمد، بیرده او داغلار،
بیرده او بههرسیز میوهسیز باغلار؟
یادېندامې هر واخت اوخویاردېن سن،
«وورغون»ون:«ائل بیلیر كی سن منیمسن،
آیرېلارمې كؤنۆل جاندن» شعرینی،
گؤزۆنده دویاردېق بیزده سیررینی.
باخاردېن داغلارا، اولو داغلارا،
نعمتسیز چشمهلی سولو داغلارا.
اؤتۆرهردین بیردن ایچدن كؤكسۆنۆ،
تیكردین اۆفۆقه دیری گؤزۆنۆ.
داغلار اڲیلردی سنین اؤنۆنده،
داغلار شاهې وارمېش اولو سینهنده.
منلیڲین – ووقارین تعریفه گلمیر،
منیم شعریم سنی وصف ائده بیلمیر.
دیبسیز بیر دنیز ایدین، بیر عمّان ایدین،
نئچه پلانتلې كهكشان ایدین.
بیر مثل سؤیلهییب آتالارېمېز،
دینله بونو مندن، ای قلبی تمیز:
«دنیزه، بیر قایا، یادا بیر داش آت،
احوالې دڲیشمز، اۏنوت یا یاشات.»
سنه داشدا دگدی قایادا دگدی،
اللر اوخلارادا یایادا دگدی.
آمما سن هئچ یئرسیز دالغالانمادېن،
دیل یارالارېنې هئچ نه سانمادېن.
یاد ایله ووروشماق مقصددیر بیزه،
یارا اثرسیزدیر قلبی تمیزه.
آذری اۏغلونون بۆتۆن حدّتی،
بۆتۆن عظمتی، بۆتۆن قدرتی،
ائل بیلیر كی صمد سنده جمعیدیر،
ائلداشدا سؤیلهییر، اؤزگهده دئییر.
مندن سوروشسالار نهدن بو؟ هاردان؟
دئیهرم ووقارلا:«آذر اۏغلو» ندان!
دؤیۆشكن روحونا بو شعریم قوربان،
اؤلمهسین، ابدی یاشاسېن انسان.
یادېندامې «صمد» ایلك باهار گۆنۆ،
«ستارخان» جادهسی، هربی نین اؤنۆ؟
یادېندامې بیرده گوز بیڲیمیز،
آرزوموز، گۆنۆمۆز، شن دیلهڲیمیز،
آنا وطن، آنا یورد، بو گؤزهل مسكن،
باغلانمېسان بورا بۆتۆنلۆكلهسن.
چېرپېنېردې نئجه قلبین اۆرهڲین،
چیچكلنهجكدیر آخر دیلهڲین.
گؤرۆرهم، گلهجك گؤزۆم اؤنۆنده،
«مدینه»، گلیبدیر مزارین اۆسته.
سنه نغمه یازېر بۆتۆن اۆرهكله،
سنه سلام وئریر گۆلـله چیچكله.
سنه باغېشلایېر آنا قلبینی،
مزارېنا قۏیور بؤیۆک الینی.
«بالاش» باشېن اۆسته الهاملا جوشور،
«علی»، قدرتینه نغمهلر قوشور.
ائل، ناغېللارېندان قوّت آلاراق،
یېرتېجې اؤنۆنده باغلایېر یاراق.
هر سؤزۆن، هر نغمهن بیر شاللاق كیمی،
دۆشمن اۆسته یئنیر، یارېر باغرېنې.
منه ایلهام وئریر اۏ گۆن، اۏ ساعات،
یاز دئییر، دایانما، اۏتورما راحات.
كیمدیر كی جۏشماسین اۏ گۆن یازماسېن؟
وطنین عشقیله آلوولانماسېن؟
سنده قالخاجاقسان اۏ گۆن مزاردان،
قارا توپراقلاردا یاتماز قهرمان.
اؤن سیرالاردا سن سانكې قېزېلباش،
نعره چكهجكسن:«آهای! وطنداش!
سعادته دوغرو، خوش گۆنه دۏغرو . . .»
صمد، كؤنلۆم قوشو قانادلانېبدېر،
آیرېلېقدا جانېم یامان یانېبدېر.
جانېملا قلبیمله یازېرام سنه،
قولاق وئر هم یاشېن شاعیر «مشفق»ـه:
«یازمارام اۆرهڲیم سنی آنماسا،
اۆرهك دؤیۆنرمی آلولانماسا؟»
آجې بیر آنېلار دوشور یادېما،
تاب گتیرمیر قلم داها بورادا.
قۏی دئیبم قالماسېن سؤز اۆرهڲیمده،
سؤز گلیب دایانېب یانېر دیلیمده،
گئتدیز مشفقده سن، گنج یاشلارېندا،
چیچكلی گنجلیڲین لاپ باشلارېندا.
«مشفق»ین اؤلۆمۆ چۏخ اۏلدو آجې،
سنین اؤلۆمۆن واه! نه جان یاخېجې.
«مشفق»، خلقین گؤردۆ محبتینې،
ترنم ائیلهدی سعادتینی.
ائلین قوجاغېندا ابدی یاتدې.
آدېن اؤلمزلرین آدېنا قاتدې.
سن ایسه شقاوت، بیرده اذیت.
حقارتلر گؤردۆن، چۏخ چكدین ذلت.
سۏنرادا آرازېن قۏینوندا یاتدېن،
نه یازېق! هارایا اؤزۆنۆ آتدېن!
باخ ایكی انسانېن طالعینهسن،
مشفق ایله صمد، ایكی هم وطن!
آجېرام اۆرهكدن بو احوالاتا،
دای قلم دایانېر، تابې یۏخ یازا.
منیم عظمتلی ناكام مشفقیم!
اۆرهڲیم دردینی كیملره دئییم؟
منیم آراز قلبلی جان قهرمانېم!
قاراباشاقلېدیر آذربایجانېم.
منیم گلهجڲیم، منیم مورادیم،
سنسیز وطن سویون من نئجه دادېم؟
منیم ألدن گئدهن ناكام خسرووم،
سؤیله كی نه قدهر گؤزۆمۆ اوووم؟
باخا بیلرهممی بیرده آرازا؟
گؤستر كیمدیر اونا مدحیه یازا؟
آرازلار قۏی بۆتۆن قوروسون، یانسېن.
دورسون جیلولانسین، داها دایانسېن.
قۏی بونو دۆشۆنسۆن آزغېن دۆشنلر،
آرازا قمهلر سد سالا بیلر.
قۏی قورسون انتقام آتشین ائلیم،
آتشه چئوریلسین قۏی منیم دیلیم.
قۏی گلسین اؤلۆمۆ وایی آرازېن،
قوروسون چشمهسی چایې آرازېن.
انتقام دهشتی گؤیلره قالخسېن،
هر دیلدن آغېزدان آتشلر آخسېن.
آراز سنی بۏغان گۆنلر بیلسنمی،
نئجه هیجقېرتېدان بۏغولدو هامې.
اۆرهكلی سهندیم اۆرهك داغلادې،
«نه یازېم من سنه؟» دئدی آغلادې.
«آلوولاندې منیم دنلی خرمنیم،
او سرین سو كۆزهم جالاندې، نئیلیم؟»
گؤز یاشې دورمادې آنا وطنین،
یامان یانېقلېدې اؤلۆمۆن سنین.
ائل بیر دنیز كیمی دالغایا گلدی،
«صمد» اؤلدۆ سؤزۆ اۆرهكلر دلدی.
قانلې كؤینڲینی ساخلادې آنان،
اۆرهكدن چكیردی فغان! الامان!
دئدی:«- بونو اؤزۆم بایراق ائدهرم،
آرازېن اؤنۆنه قدهر گئدهرم.
داغلاردا داشلاردا سنگر سالارام،
اۏغلومون اؤجۆنۆ یاددان آلارام.
منتظم دایاننام قایالېقلاردا،
گئجهنی سحره قاتارام اوردا.
وطندن وطنه گئچر ایڲیدلر،
آزادجا یاشارلار هامې برابر.
دۆشمن خلقیمیزدن باج آلا بیلمز،
آذربایجاندا یاد یورد سالا بیلمز.
چاغرېلمامېش بورا گیرهن قۏناقلار،
قارا بایقوش كیمی چكرلر هاوار.
جنوبا آخارلار، بیز داللارېنجا،
جنوب ائللریده قالخار آیاغا.
بایراغې سانجارام دماونده من،
منی ساخلایانماز بیر یئرده وطن.»
معناسې هر سؤزۆن، اۏ گۆن سئومكدیر،
انسان ائولادینا بؤیۆک وطن بیر.
دۆشۆندۆرۆر منی انسان طالعی،
نظرده دوتموشدون سن اؤزۆن بونو.
كیمسه وطنیندن قېراق دۆشمهسین،
وطنده كیمسهنی دوستاق ائتمهسین.
دور صمد، اۆرهڲیم ایلهاملا جۏشور،
گلهجڲه باخېب، نغمهلر قۏشور.
كؤنلۆمۆن شاهینی قاناد چالاراق،
ایستهییر قاوزانا داهادا اوزاق.
لاله دریالارې دالغانېر، گل،
جانېم آیرېلېقدا یامان یانېر، گل.
ایلك باهار گلیبدیر، گۆل چیچك آچېب،
گۆنش بوردا قالخېب، اؤزگیه ساچېب.
گل توراغایېلار اوچوشور چؤلده،
قوشا- قوشا چیمیر اؤردهكلر گؤلده،
گل سنی گؤزلهییر آغ قاغایېلار،
سنی سلاملایېر یوردومدا باهار.
گل یئنه گیلاوار اسیر بورادا،
گل شفق، اۆفۆقۆ كسیر بورادا.
باهاردېر، كندلیلر پالچېغا باتېر،
گلینلر قارا بیر داخمادا یاتېر.
دور گل، قارا تورپاق یئنه شوملانېر،
گۆنشین آلتېندا بیچینچی یانېر.
ایلك سحر توپلانېر بیر یېغېن فعله،
هر دؤنگه، هر بوروق، هر بیر کۆچهده.
اوردا گؤرهجكسن عاشیقلارېدا،
گلیرلر بورایا چؤرهك دالېنجا.
بوجاغا چؤكۆرلر ناهارا قدهر،
كیمسه دیللندیرمیر، دوروب گئدیرلر.
گۆللرین اۆزۆندن نم سوروشور، گل،
یومشاق یاناقلارې باخ بۆزۆشۆر، گل!
داغلاردا هۆركۆیۆر جیرانلارېم، گل!
غضبدن قاینایېر، جۏشور قانېم، گل!
دور گل كی قودوزلار هله اؤلمهییب،
تاریخ قورلدورلوغون ایزین سیلمهییب.
دور گل كندلریمه، داغلارېما گل،
«صاحبعلی» اكن باغلارېما گل!
دور گل، دایانمایېر قلم بیر زامان،
ایرهلی یئریییر اۏغوللار، اینان!
«یاد گؤرمهسین» - دئیه، بورایا سۆرۆن،
ایشچی آلاجاقدېر حققین بۆسبۆتۆن.
گؤیلرده اویناسېن یالېن قمهلر،
قېزېلباش بۆرۆسۆن داغې سر به سر.
بیلیرسن كی ائلیم جسارتلی دیر،
«گۆنش ساچاغېنې داغېتسېن»، دئییر.
بیزه اینام وئردین، سنه عشق اۏلسون!
گلهجڲی گؤردۆن، سنه عشق اۏلسون!
قاتدېن اؤز آدېنې اؤلمزلره سن،
قهرمان اۏغلونو اۏنوتمور وطن.
دهشتلی انتقام گؤزلهییر یادې،
سیلینمیر تاریخدن یوردومون آدې.
اؤلكهم ایندی یۏخسا خریطهلرده،
یاشامېشدې آدې قرینهلرده،
یئنه گؤیۆللرده حددی – سددی وار،
آنا یوردوموندا اؤز سر حددی وار.
بیر زامان بورادا شاه اسماعیلیم،
دئدی:«اۏد یوردونا من سجده قېلېم!»
سؤیلهدی:«ائشیدین ای حق سئوهنلر!
حقه - حقیقته سجده ائدهنلر!
حقیقت بایراغې گؤیه یۆكسلسین،
خارجیلر بۆتۆن لعنته گلسین.
تامام آغالارېن كسیلسین باشې،
غازیلر اۏلسونلار حققیق سیرداشی.
«نسیمی» جیسمیمده حلول ائدیبدیر،
آی – گۆنش حؤكمۆمۆ قبول ائدیبدیر.»:
«عین الله هم، عین الله هم، عین الله.
گل ایندی حققی گؤر ای كور گومراه.
منم اۏل فاعل مطلق كی دئرلر.
منیم حؤكمۆمدهدیر خورشید ایله ماه.»
«انسان اؤزۆ گرهك سلطانِ عالم،
باشقا هر بیر سؤزۆ اویدورما بیللم.
انسان زینتی دیر كایناتلارېن،
بونو سؤیلهییرم من داها درېن.
كلامېمی گومراه كۏر دینلهمهسین،
غازیلر میداندا هیچ اینلهمهسین.
یارلار یارستانا صادق قالسېنلار،
خارجینی توتوب یوردو آلسېنلار.
قارشې گلیب یارلار، نوروز ائتسینلر،
غزا میدانېندا حققه یئتسینلر،
منیم بابام یازان «قارا مجموعه»،
گرهك كی یۏل آچا مدرسهلره.
آنا دیلیم منیم مقدس اۏلسون،
كلاملارېم سیزه دادرس اۏلسون.»
منیم اولو بابام «عمادالدین»ین،
حلبده سۏیدولار بیر گۆن دریسین،
دئدی:
«حق عاشیقی دؤزهر ذلته،
سۏن قویار قېزېلباش بو شقاوته.»
«میناره سینده» دئدی:«كؤنلۆمۆن پاشام،
قیمتلی بیر گنجی پنهان بولماشام.
تك دابانېمدان سۏی منیم دریمی،
ناحق پیچاق كسمز هئچ بیر یئریمی.»
بیرده «نعیمی»می سرّ اللاهیمی،
قارانقو گئجهده شمع راهیمی،
نخجواندا كسدی «میرانشاه» باشېن،
قاری یاد! قۏیمارام قوروسون یاشېن.
دهشتلی انتقام آلارام سندن،
غازیلر قانیله گۆللنسین وطن».
تكی سن یاشا ای قهرمان وطن،
استثمارچیلارې سن اڲهجكسن.
گؤزهل توپراغېنا قورباندېر جانېم.
یاشا دۆنیا وارجا آذربایجانېم.
«مقصدین بوش شعار» دئمهسین منه،
دۆزمهسین هر یئتن بیر تئز وطنه.
آذری اۏغلویام سؤیله كی ای یار،
گؤرمۆشم سېناقلار چۏخ امتحانلار.
سئیر ائیله تاریخی، بیر واراخلا باخ،
یاددان قوروموشام یوردومو هر واخ،
مین ایل قهرمانلېق ائتمیشم، اینان!
داغلارا گل دئییم، نه لازم یالان!
بیلیرم كی سېناق هله بیتمهییب،
منیمده خصلتیم هئچده ایتمهییب.
همان «كۏر اوغلو»یام، همان «قورقود»ام،
وار صمد یارادان شانلې بیر اوبام.
ساغالماز یاراسې قهرمانېمېن،
غضبی، رنگی وار منیم قانېمېن.
اۏخویوبسان صمد سن اؤزۆن بونو،
یاخشېجا تانېرسان آذربایجانې.
تاریخلر یازمېسان، یاخشې بیلیرسن،
عصیرلر اۆزۆنۆ نه چكمیش وطن.
منیم دیری گؤزلۆ شاه اسماعیلیم،
قۏیما اۆزۆم اۆسته بیردن یېخېلېم.
منیم ای مقدّس كلاملی بابام،
مشعللری قالدېر، ظلمتدیر اوبام!
غازیلر دالېنجا صف باغلایېبلار،
دایاق اۏلسون گرهك یارستانا یار!
منیم قورخماز باش ای اولو نسیمیم!
دیری – دیری سۏیدو درینی دۀ كیم.
منیم عظمتلی «شاه فضل الله»یم،
دۆشمن اسیر قېلدې، نهدیر گناهیم؟
«قاضی برهان الدین» نه اۏلدو، ای یار!
قانلا قورودوغو هانی اۏ دیار؟
هانې اۏ دؤیۆشكن حروفیلریم؟
نامرده ساتېلېر مقدس یئریم.
هانې بكتاشیلر، هانې گۏرانلار،
هانې اۏ قمهلی یوردا قوربانلار؟
هانې قانلې ایزلی اۏ قېزېل باشلار؟
هانې اۏ هجوملار؟ هانې ساواشلار؟
قۏی افسانهلشسین «صمد بهرنگی»،
انسانی یاشادار مسلك چلنگی.
قۏی عاشیقلار قوشسون آدېنا داستان،
اۏغوللار دینلهسین سنی هر زامان.
عشقینله اۆرهكلر قۏی آلوولانسېن،
آدېنې چكنده دۆشمن اودلانسېن.
ترپنسین یئریندن قۏی بؤیۆک تبریز،
اؤز باشېنالېقدان دای قالماسېن ایز.
قۏی یانسېن اودلارا شعریم، داستانېم،
حؤكمدن قورتولسون آذربایجانېم.
دۆشمهسین وطنیم هیچ زامان اله،
گؤتۆر سازی سؤیله سن صمد ائله،
سنین خاطیرهنله بیر یئره دۏلسون.
قُدرتین گؤسترسین تا آزاد اۏلسون.
آنالار اۆرهڲی قوربان هزمینه،
او شجاعتینه، بؤیۆک عزمینه.
سنه قوربان منیم ناغېلېم بۆتۆن،
سحرلر آخشاملار شفقده گؤرۆن.
آغالارېن جانې دوشسون قۏرخویا،
ائل مینلر، اون مینلر گلسینلر هایا.
گؤزۆنده اۏخودوم عشقینی یوردون،
كؤنلۆمده چالخانان آتشی دویدون.
ازلدن وورولدوق آذربایجانا،
كؤنلۆمۆز چېرپېندې، جان وئردی اۏنا.
قوشا ووردو هردم اۆرهكلریمیز،
دۆشۆندۆردۆ بیزی دیلكلریمیز.
هامېمېز بیر وطن، بیر ائل ائولادې،
وطنه باغلانمېش قهرمان آدې.
عؤمرۆنۆ شؤهرتسیز باشا ووردون سن،
دئدین:«شهرت تاپار انسانی بعضن!»
تمناسېز كئچدی گؤزهل حیاتېن،
ساده دانېشاردېن، ساده هر زادېن.
آلداتمادې سنی قېزېل یالدېزلار،
صنعتی قورودون اصیل صنعتكار.
ایللرین دالېندان، من «وورغون»لارېن،
سنه گتیریرهم درین سلامېن.
ای «آخوندوف»ومون اصیل وارثی،
«جعفر جبارلی» مین بؤیۆک انیسی!
ای «حسین مهدی» مین قلم یۏلداشې،
بۆتۆن انسانلارېن بؤیۆک ائلداشې.
نسیللر اۆستۆنه سلام سرپهجك،
دایانمېر، چېرپېنېر سینهمده اۆرهك.
یاریر دالغالارې، دایانماق بیلمیر،
آلېشېب اودلارا اوسانماق بیلمیر.
ایستیرهم آدېنې شاللاق ائیلهیم،
عشقینله اۆرهكدن نغمه سؤیلهیم.
ایستیرم اؤزۆمۆ داغلارا سالام،
سنین قصاصېنا مین قصاص آلام.
اؤنۆمۆ دوتماسېن قارې اشغالچې،
آتلارې ناللاسېن قهرمان نالچې.
ارگیمه، قالاما گئتمك ایستیرم،
انسان آخېنېندا ایتمك ایستیرم.
جانا دایاندېردېز، دېغلاتدېز بیزی،
وطنیمدن چكین مشؤوم الیزی. . .
منه سن ای ظالیم غنیم اۏلما، گئت.
زامانېن اؤنۆندن واختیله گل ایت.
حؤكمۆنۆ وئرهجك بو دقیقهلر.
نهلر گتیریبسن باشېما، نهلر؟
عالَم احوالېمدان خبرسیز قالېب،
كیم بیلیر كی رنگیم نئجه سارالېب.
قۏی انسان ائولادی یار- یۏلداش اۏلسون،
انسان بیر – بیرینه قۏی سیرداش اۏلسون.
آغالار اڲیلسین ائللر اؤنۆنده،
هئچ دیل بۏیلانماسېن دیللر اؤنۆنده.
وطنلر بیر اۏلسون، باهارا دؤنسۆن،
اۆرهكلر بیر یئرده بیرگه دؤیۆنسۆن.
عشق اۏلسون بۆسبۆتۆن ایڲید مردلره،
انسانا آلېشان صمدلریمه.
سندن كیم جانېنې اسیرگردی، دۀ!
اۆرهك كیمیسینه دؤیۆنردی، دۀ!
قۏرخولو، دهشتلی، نه اوغورسۆزگۆن،
كیم دئدی سن اوگۆن آرازا سۆرۆن.
دئمهدین میلیونلار انتظاردادېر؟
دئمهدین كی دۆهان دۆها یارادېر؟
دئمهدین قاتیللر كمینده یاتېب؟
دئمهدین آداملار اؤزلرین ساتېب؟
سنی یاد ائدیرم، اۆرهڲیم یانېر،
دیلیم شعله چكیر، شعریم اودلانېر.
قۏی بونو دوشونسون وطنسیز دایاز،
ات دیرناقدان اۏلماز، جیگر آیرېلماز.
گؤز اؤنونده دوتسون بونو او آلچاق،
حیات حقیقتدیر، دڲیل اویونجاق.
وطن ایله هئچ واخت اویناماق اۏلماز،
وطن داغلارېندا لالهلر سولماز.
گؤرهر گؤزلو لاله، اود پارچالاری،
آردینجا گتیرهر بؤیۆک باهاری.
دۆشمنین عؤمرونه قور سالار رنگی،
محبت دوغورار چاتغین چلنگی.
هر آذر اۏغلونون اۆرهڲینده پك،
بئله بیر لاله وار شیر اۆرهڲی تك.
محبت ایستهسن وار محبتی،
دگیشمز هئچ زامان اۏنون خصلتی.
وورسان ووراجاقدیر، سئوسن سئوهجك،
اودلار امانتی بئله بیر اۆرهك.
وطنیمه منیم سن بیر دئنه جان،
گؤز ببگیم سنه ائدهرم قوربان.
وطنین اوغروندا مقصد بیرلشیر،
فردی دؤیوشمهلر یئرینده ایتیر.
بۏرجدور آنایوردو قوروماق بیزه،
اۏد باساجاغېق بیز اللرینیزه.
بیر زامان قولوموز باغلی دېرسادا،
بیر حال سورمیهجك بو قۏجا دۆنیا.
زنجیرلر بیربهبیر قېرېلاجاقدېر.
دۆشمنین اۆرهڲی یارېلاجاقدېر.
قانونا اویغوندور طبیعت، اینان.
آندېرېبدېر بونو بیزه هر زامان.
بیز اصیل معنادا وطن ائولادې،
بیزیله چكیلیر وطنین آدې.
دئمیشیك ازلدن بونو بیز هامې:
ایڲید اؤلر آمما بوراخماز یاغې!
دۆشمنی اؤتۆرمز، یاخالار، یېخار،
تا كی آزادلېغا وطنی چېخار.
اوخوجوم بیتمزدیر وطنین سؤزو،
گرهك آزاد ائده اؤزۆنۆ اؤزۆ.
گل سنه سؤیلهییم سؤن مقصدیمی:
هئچ زامان اونودما گۆل صمدیمی.
عزیزلییك اۏنون خاطیرهسینی،
او وطن پرورین گؤزهل سسینی،
اؤلمز قهرمانین خوش نغمهسینی،
بیرلیكده دینلیك ترانهسینی:
بیرگۆن وارمېش،
بیر گۆن یۏخموش.
ماوی سویون قېراغېندا،
بیر قېزېل گول قالخمېش،
ایری،
گؤزهل،
دۏلو یاپراق.
ببریئل اسدی،
یاغېش یاغدې،
بۏران اۏلدو، توفان اۏلدو،
قۏپدو قېزېل مخملی گۆل،
یاپراقلارې داغېل – داغېل.
نئجه اولدولار،
باشلارېنا نهگلیبدیر،
اؤلۆبلرمی،
دیریلرمی،
كیمسهبیلمیر.
آه! نه گؤزهل مخملی گۆل!
بیز بو گۆلۆ تانېیېریق،
هاردان گلیر،
هار گئدیر؟
كیمسه بیلمیر.
قېزېل گۆلۆم سۏلدو، آمان، آی ائللر!
ائشیتسینلر سۏنرا گلن نسیللر.
اۆرهڲیمه منیم بیر داغ باسدېلار،
ساغالتمېر نه نغمه، نهساز، نه باهار.
گؤزهل «فریدون»وم بولاشدې قانا،
ماتم یوروتدولر آذربایجانا.
وحشیجه دلدیلر اۏنون سینهسین،
آرازا آتدیلار جانسېز جسدین.
اۆرهڲیم باشېنی اۏیدولار منیم،
نئیلهسین تؤكمهسین یاشین وطنیم؟
گؤزهل بیر غنچهمی بیچدیلر آمان،
قانېمې تؤكدۆلر، ایچدیلر آمان.
بیر قېسغې قویدولار گؤرمهسین ائللر،
قیصاصیمی آلسین ایڲید نسیللر.
تپهمه ووردولار آمان نه قاپاز،
قاپدې أللریمدن اۏغلومو آراز.
كؤچۆمۆ چاتدېلار دالېما، گلین!
یېغېلېن بیر یئره، تدبیر ائیلهیین.
قالقانلا دؤیۆلدۆم، دیشیم چكیلدی،
یئریمده گؤر نئجه آرپا اكیلدی.
ألیمی قولومو بۆتۆن چیرتدیلار،
آوادانلېغېمې وای! اوچورتدولار.
كؤكۆمۆن اۆستۆنده اود یاندېردېلار،
بوغومو یولدولار، آی ائللر! هاوار!
بیتیش اوخوجوم! بو سؤزلر هامېسې دۏغرو،
آمما سن سانما هئچ مرثیهدیربو.
ائللر آغلاسالار قهرمانلارا،
قان آلارلار بۆتۆن گئدهن قانلارا.
گؤز یاشې آخېتماق یاراشماز بیزه،
گرهك قان تؤكۆله گؤزهل تبریزه.
قانا قان دئییبلر ازل آتالار،
ائشیتسین كۏمالار، بیلسین اۏبالار.
نبضینی دڲیشیب زامان البته،
حققه ایرمك سیرری وار شجاعتده.
گرهك قان تؤكۆله وطن اۏغروندا،
قهرمانلار قانېن وئرمم اوجوزا.
ای وطن! دایانمېر اۆرهك بیر آنلېق،
اۆستۆندن گئدهجك بوشوم قارانلېق.
سن منه وئریبسن صمد تك انسان،
كیم جانېن اسیرگر بئله دیاردان.
سنه آلقېش اۏلسون ای بؤیۆک وطن!
بیر داها قوی دئییم:«سن منیمكی سن!»
ای صمدلر دۏغان اودلار مسكنی!
ائللر آلقېشلایېر هر لحظه سنی.
منیم قهرمانېم سنله فخر ائدیب،
«- شانلې آذربایجان آزاد اول!» دئیب.
صمدین آناسې، ای اودلو دیار!
«قورقود»لاردان بیزه گلن یادگار.
اؤدهرم بورجومو سنه، دارېخما،
یالقېز اۆرهڲیمی بو قدهر سېخما.
من كیمم؟- بیر قولو پولاد فعلهیم،
آخ واخدان اۆرهڲیم بآغلایېب ورم.
گۆندۆز پالچېقلارلا، گئجه داشلارلا،
ووروشورام، قارنېم آج، گؤزۆم یولدا.
من كیمم؟ - بیر یازیق، بیر پۏزغون كندلی،
آیاغې كوندهلی اللری بندلی،
من كیمم؟ - ایشچییم، بیر محروم انسان،
دۆنیا نعمتیندن نصیبسیز قالان.
من كیمم؟- میلیونلار، میلیونلار اینان،
سنین آردېنجایام، دۀ! نهدیر فرمان؟ |
