Ğəzəllər

İbtida

Yarəbb, Füzuli tək mənə də olgil ibtida,

Göstər təriqi cədd-i pakımı, ey xaliqi səma!

Öz özlüyümdən al məni, səndə fəna olum,

Öylə məmat ver kim ola mətləi bəqa.

Qəlbim əsirdir sənə, səndən mədəd dilər,

Bu düz sirat da bizə ol yar-ü rəhnüma.

Kibri aşinaləri bizə əğyar oldular,

Öz aşinalərinlə bizi eylə aşina.

Ləngan intihasına Düzgün yolun çatıb,

Gördü ki intihada da həm sənsən ibtida.

E´tina

Dərmana çevrildi yar şe′rim mənim,

Verdiyin dərdə dəva lazım deyil.

Şe′rimi but tək sitayış eylilrəm,

Daha heç Rəbb u Xuda lazım deyil.

Küfr söylərsəm ilahi əfv qıl,

Kafirə başqa cəza lazım deyil.

Mən sənin məcnununam ağlım uçub,

Məcnun üçün e´tina lazım deyil.

Hər cəfaya düzgün adət eyləmiş

Böylə mo′tada cəfa lazım deyil.

Ərdəbil yüksəlir abad olur,

Təbrizin qəlbi açır şad olur.

Sevgi bəslir elinə nəsl-i cədid,

Gənci yüz bidada bir dad olur.

Türkcəmiz fırlanaraq dillərdə,

Dönür üsyanlara fəryad olur.

Səsim Qaşqayı

Nəfəsim, həvəsim, səsim Qaşqayı,

Obam, elim, kimsəm, kəsim Qaşqayı.

Bayrağın çiynimdən qoymaram yerə,

Qoyma yad önündə əsim Qaşqayı.

Dumanlı dağların ardında qaldım,

Dadıma yet, fəryad rəsim, Qaşqayı!

Başqalarından day məhəbbət ummam,

Sənin məhəbbətin bəsim, Qaşqayı!

Düzgün deyir: «mənim səsimə səs ver,

Nəfəsim, həvəsim, səsim qaşqayı!»

Sədaqət kanı

İranın mən canlı beyni, beyinin də canıyam,

Azəristan mülkünün bir çağlayan Ümmanıyam.

Dinim İslamdır mənim, Qur´anı rəhbər qılmışam,

Ən gözəl yol seçmişəm insanlığın vicdanıyam.

Qəlbim avlandı əzəl gündən Muğan qışlağına,

Bu elin, bu millətin bir düşgünü, heyranıyam.

Bir şeyə hər kim yalan ya doğru qurban söyləyir,

Mən məarif şəhrinin, mən Ərdəbil qurbanıyam.

Mə′nəviyyət olmasa, yoxdur həyatın anlamı,

Zahirin altında gizli batinin insanıyam.

Şeyx Səfinin Qara Məcmuəsi məş′əldir mənə,

Yolları aydınladan bir şö′leyi nuranıyam.

Müshəfim bir eldə, şəmşirim bir əldə, atlanan,

Xalqı təqva də´vəti ilə coşan ruhanıyam.

Hər yalan qurqu quran ovbaşa əhsən söyləməm,

Şairəm, Düzgün təxəllüslü sədaqət kanıyam.

Qara Məcmuə

Nigarım heykəlin candan yaranmış,

Sənin cismində şux canan yaranmış.

Vucudun səfhə-səfhə ayəti həqq,

İlahi vəhydən insan yaranmış.

Boya heç yoxdur ol nazik bədəndə,

Qaradan ağ, qara ağdan yaranmış.

«Qara Məcmuə»si şeyxol şiyuxun,

Qılavuz kimi Qur´andan yaranmış.

Onu Düzgün özünə rəhbər etmiş,

Dilindən dürr, həm mərcan yaranmış.

Canlı Risale

Əcəb yerindən edibdir o şux qəzalə səni,

Ki cumdurubdu dərin fəlsəfi xəyalə səni.

Həyat gerçəyinin ol gül üzlü ceyranı,

Qəzal-i zənn o xəyalə edib həvalə səni.

Qamışlığın qamışı misli vəsl axtararaq,

Sinər fəğanə gətirmişdir ah o nalə səni.

Gecə-günüz niyazımdır ilah-i mənnandan,

Zəmanə caynağı uğratmasın zəvalə səni.

Təmiz xəmirən içində seçib dərin yetənək,

Yetirdi yaxşı o Əllaməmiz kəmalə səni.

Riyasi zahidin aldatmadı, əcəb qıldı,

Füzuli ilə Nəsimilə həm piyalə səni.

Diyar-i qeyirə gər olsan da vəsleyi nacur,

Bu yurda, bu vətənə bağlayıb qəbalə səni.

Sən ey xətib-i vətən! xəsm höccətin sındır,

O saldı basğına, hicrə məni, məlalə səni.

Gün öylə gün, vətən öylə vətən ola ki görəm,

Susuz bu yurdumun üstündə bir şəlalə səni.

Həqiqət axtaran əcdad-i pakımız haqqına,

İlahdan dilərəm çatdıra cəlalə səni.

Edə bu yazğısı əsvəd qərib millətimin,

Keçən təvarixinə canlı bir risalə səni.

Əpuş nəslinin illərcə tünd-badında,

Günəşli yurduma birdə becərdə halə səni.

Sən indi qismətə bax Düzgün, işləri seyr et,

Həvalə eyləmişəm mən də bir xəyalə səni.

Gur Nəfəsim

Ta ki bu cism o tənimdə nəfəsim var mənim,

O qaşın taqına dilbər həvəsim var mənim.

Türkəm, at oynadaraq fəzl o səfa paylamışam,

Yarkənddən Viyenə sarı səsim var mənim.

Ötükənddə Yenisey, mülk-i əcəmdə Ətrək,

Mülk-i Azərdə Kürüm var, Ərsim var mənim,

Səfheyi şe′rimə baxdıqca, rəqibə deyirəm,

Bir məsiha dəmi tək həm nəfəsim var mənim.

Baxma qurbətdə salıb bikəs o yar etdi zaman,

Ağır ellər sayağı yar o kəsim var mənim.

Türktazi eləsəm mülki süxəndə, yaraşır,

Çünkü Sâhir kimi fəryad rəsim var mənim.

Ta ki gün sayə salır, toprağa Düzgün yaşaram,

Ərdəbildən alınan gur nəfəsim var mənim.

basqın :məqlubiyət

şəlale: abşar

yazqı: sərneveşt

apuş: qədim əcəm dinində əhrimən quşundan olan günəşin və yaqışın düşməni sayılan qəktlik və qaranquluqun gətirən bir pes şərr qovvəsidir

yarkənd: ötükən

yeni sei: şərqi türkistanda yer adlarıdır

Sâhir: həbib Sâhir çaqdaş moqavemət şirmizin təmsilçisi

Qalmaz

Yar getsə kənar, diyar qalmaz,

Qalmasa diyar, yar qalmaz.

Yurdun şərəfin itirsən kimsə,

Namus, şərafət, ar qalmaz.

Cəm´ olsa gər Ərdəbil o Təbriz,

Aşüftə bu rüzigar qalmaz.

Sən tərk eləsən mənim kənarım,

Qəlbimdə gözəl qərar qalmaz.

Bir dəf´ə daha göz eyləsən yar,

Düzgündə day ixtiyar qalmaz.

Bargah

Sən məni pamal edən bu bivəfaya baxgilən,

Yarla əğyarlıq qılan bu aşınaya baxgilən.

Qəhr ilə tərk etdiyi viranə düşmüş yurduma,

Xəsm toprağında yapmış mültəcaya baxgilən.

Elləri qurtarmağa biganəyə açmışlar əl,

Bəyyinatsız bu yalançı ənbiyaya baxgilən.

Sidqimi qəlbimdən almaq arzu eylərdi şeyx,

Rahzənlik eyləyən bir rəhnümaya baxgilən!

Gəl təməllüq pərvəranın vəch-i ziştin rədd elə,

Qıl nəzər Allaha, vəchi kibriyaya baxgilən!

Yolları yor Şeyx Səfinin bargahına qədər.

Ərdəbildə gəzgilən orda səfaya baxgilən.

Qeyrət-i milliyə varis olgilən Düzgün kimi,

Ləysə lil insane ella ma səa-ya baxgilən.

Yeni İnsan

İstərəm qeyrətə gəlmiş yeni insan olasan,

Bu yazıq millətimin dərdinə dərman olasan.

Özünə bir gələsən, fəxr eləyəm qamətinə,

Xublar içrə gəzib, sərvər-i xuban olasan.

Günəşə yüksələ börküm ucu  Şirazlı kimi,

Sən külahımd mənim dürr-i dirəxşan olasan.

Açasan surətini pərde-yi mənhusindən,

Bu qaranlıq gecəmizdə məhi taban olasan.

Qara topraqlar üzündən dura şimşad qədin,

Yenə də məmləkət Cəmşidə Xaqan olasan.

Ərdəbildən ucalıb ŞahXətayi kimisən,

Fərmanın cari edib Təbrizə sultan olasan.

O boyun qurbanıyam bir gələsən məhfilimə,

Güllər içrə süzülən sərv-i xəraman olasan.

Qırasan xalqın ayağından əsarət ipini,

Düzgünün başın ucaldan yeni insan olasan.

Aman Verdim

Bircə qəm verdi, mincə can verdim,

Canı canana cavdan verdim.

Qəmi ilə yoğurdu köylüm evin,

Ömrümü hədiyə şadman verdim.

Urcana, Boldaçıya getmek çün,

Sarbanlara and-aman verdim.

Gəldi, qəm qarət edə köylümdən,

Yolda durdum, yoluna, yan verdim.

Dedi: «Qaşqayıyam, gəpim gəpdir!»

«Düzgünəm!» söylədim, aman verdim.

Pak Sütünə Heyf Olsun

Heyf yarım, o gözəl qamətinə heyf olsun,

Qara toprağa düşən rayətinə heyf olsun!

Qədr verdinsə bahasızlara öz qədrinlə,

Bilmədi kimsə, sənin qiymətinə heyf olsun!

Şövkəti izzəti, abrunu girov qoydunsa,

Zillətə çəkdi səni, izzətinə heyf olsun!

Nədir el sevgisi, heç qanmadı ol alçaq hərif,

Birlıyı pozdu, elin vəhdətinə heyf olsun.

Tanımazmış o, şərəf; bilməz imiş heysiyət,

Ayağı altdakı heysiyətiyə heyf olsun!

Eli yadlara nökər etmək ilə fəxr elədi!

Ona əmdirdiyin ol pak sütünə heyf olsun!

Düzgünün vurdu sağalmaz yaralar qəlbindən,

Pozulan sağlığına-səhətinə heyf olsun!

könül qaşqayı şivesində iki: köyül və kungul furmalarında işlənilir

urcan qaşqayının yaylaqlalarıəndandır şəhr adıdır. Onu yanlış olaraq brucen yazırlar

buldaçı: urcan şəhrinin yaxınlıqında bir türk şəhridir

azərbayce qarşılıqı :sözüm sözdür

Yalnız Allaha Baş Əysin

Yırla, yırla, gözəlim! Tanrı sənə yar olsun,

Şahə çək göylərə ağzın dolu əş′ar olsun!

Qan içən düşməni Qaşqayların çoxdur inan,

Bu dili, bu eli, Allah nigəhdar olsun.

Oxu Mə′zun Dədənin şe′ridi bu dürr o gövhər,

Dilizə cari olan gəp, dürri şəhvar olsun!

Sizə qarşı nə yazım layiq dərgahız ola?

Sevmiyənlər sizi çöllərdə düşüb xar olsun.

Qeyrətin verməsin əldən elizin gəncləri,

Dilini tarixini danmasın hüşyar olsun.

Yalnız Allaha baş əysin, uca tutsun başını,

İstirəm kim o da Düzgün kimi bidar olsun...

Qaşqayı ulduzu

Mən sənə vurulandan, bircə sənlə mən yaram,

Səndən özgədən dilbər, hər nə varsa bizaram!

Dan yerində Qaşqayı ulduzu deynə, gəldim,

Ardına düşən vaxtdan nə yatıb, nə bidaram.

Gər təqafül etsən, mən masəva təkin məhvəm,

Bircə e´tina qılsan, hər nə ki desən varam.

Gündə yüz kərə ölsən, gündə yüz kərə dursan,

Bəlkə onda anlarsan mən dərin bir əsraram.

Durgilən, ağıl qoyma mən təki dəli Türkə,

Tacik olma, Tat olma, mən duyub danışmaram.

Sanma yurdunu verrəm yadlara diyar olsun,

Səndə bircə dar olsa, mən o dara dəyyaram.

Sorsalar nədən Düzgün ömr sürməyir azad,

Söylə: «sevdiyim yarın eşqinə giriftaram.»

Dünyaya Sal Bir Daha Car

Dünya mənə oldu nigar, ey gözəl!

Yazda bahar, güzdə bahar, ey gözəl!

Bağda ayılcaq səhər erkən, gülüm,

Çəkdi havar, minlər həzar, ey gözəl!

Mən sənə heyranlığımı gizləməm,

Yoxdu bu işdə mənə ar, ey gözəl!

Yandım içimdə məni vurcaq dəni,

Çəkmədim eşqindən havar, ey gözəl!

Qaşqayının qeyrətini, mərdliyin,

Dünyaya sal bir daha car, ey gözəl!

Keçmişinə bax gələn, öz cəddinin,

Qədrini bil, eyləmə xar, ey gözəl.

Düzgünü düz eşq salıb çöllərə,

Qoymadı qəlbində qərar, ey gözəl!

Yırla avaz uxumaq anlamında olan yırlamaq məsdərinin əmr furması

Güz: paiz xəzan

Dağ Çiçəyi

Sən mənim könlümə canan gəldin,

Sanki cansız canıma can gəldin!

Mənə kimsə demədi eşq nədir?

Sən mənim qəlbimə pünhan gəldin!

Qərnlər yurdumu nurlandırdın,

Qara çadırlara mehman gəldin!

Sənə «Qaşqayı» dedim, dağ çiçəyi,

Yara canan, yada tufan gəldin.

Qoy səninlə alışım neş′ələnim,

Getmə asan, məgər asan gəldin?

Sözünü dinləməyirlər, nə yazıq!

Sən də Düzgün təki ərzan gəldin!

Farsımdan

Hər nə etdim gözəlim billahi ziba etdim,

Sən çəkildinsə də mən, səndə təcəlla etdim.

Səni məndə, məni səndə hamı gördü, uydu,

Dünyalar hayıma qərq oldu, nə qovqa etdim.

Mənə al-verçi desən burda qəbulumdu mənim,

Eşqini qəlbim ilə can ilə sevda etdim.

Mən müsəmmanı da əsmanı da bir gördüm, inan,

Gərçi əhvəl təki hər ismini əsma etdim.

Sənin eşqin elə güc verdi mənə kim burada,

Milli bir partlayışı, dalğanı bərpa etdim.

Vəsf edənmirdi dilim qamətini, Farsımdan!

Dilini öyrənərək nütqumu guya etdim.

Düzgünün eşqi ağır ellərinə arx idi,

Mən o arxa qoşulub gölçəni dərya etdim.

Farsımdan: qaşqayı eli içərə bir tirə adı

Qaşqayı burhan olarmış

Hər gəda sultan olarmış billahi,

Damlada ümman olarmış billahi!

Hər çətinlik, qeyrət-i milli ilə,

İnsana asan olarmış billahi.

Atçıya hər təngə, hər döngə-buruq,

Bir böyük meydan olarmış, billahi!

Yar ilə dosdoğru didar edənin,

Köngülü taban olarmış, billahi!

Sidqə Qaşqayı evində qəlbinin,

Sönməyən neyran olarmış billahi.

Dinlə kim Düzgün deyir: «düz eşqimə,

Qaşqayı burhan olarmış, billahi!»

E´tibara aldanma

Mən ta üzünə sənin nəzər qıldım,

Candan da, cahandan da, gözər qıldım.

Eşqin ürəyimdə doğru yer tapdı,

Ömrümdə belə böyük hünər qıldım.

Türkün üzünə dedim gəpim Türkcə,

Dünyada adını namvər qıldım.

El tarixinin fəzailin bildim,

El ilə özümü müftəxər qıldım.

Xəsmin hərəkatın alçaq hiss etdim,

Ondan Ötükəndən əlhəzər qıldım.

Özgə mənə «çakerəm!» dedi, lakin,

Ruhundan, o bilmədən, xəbər qıldım.

Düşmənləri qavdı tökdü dəryaya,

Qaşqayını mülkə rahbər qıldım.

Düzgün deyir e´tibara aldanma,

Sidq ilə di yarı mö´təbər qıldım.

Şeyda Olar

Sirrini açsam, köyül rüsva-olar,

Dünyada hay qavzanar, qovqa olar.

Sən əgər tərk eyləsən könlüm evin,

Sahib-i dünya ola, tənha olar.

Vahid o yekta yaranmışdır yarım,

Dünyada kim yarıma həmta olar?

Gər yaranmışla yaradan bir ola,

Söylə kim harda belə sevda olar?

Yar əgər məndən təğaful etməsə,

Görməyənlər göz açar, bidar olar.

Canımı gəl yaxma Qaşqayı gözəl,

Eşq bu yaşda mənim çün ar olar!

Bir daha baxsan qıya, göz eyləsən,

Bu «Hüseyn Düzgün» sənə şeyda olar.

Sahib Çıxanı Yoxdu, Gəl

Dilbəra sənsiz bu canın ruhu canı yoxdu, gəl,

Can evində könlümün candan nişanı yoxdu, gəl.

Sən mənim zənnim, gümanım, bax gümansız qalmışam,

Ellərin bir gün nəcata heç gümanı yoxdu, gəl.

Tapdalandı var yoxum bilmərrə uçdu yurd-yuvam,

Ellərin nə elbəyi, nə ilxanı yoxdu, gəl.

Pəhləvini yıxmışıq, tac-i kiyan alət üst olub,

Türklərin bu xəsminin billah da canı yoxdu, gəl!

İnqilaba zərbə vurmaq istəyir xəsm-i dəni,

Sovlətol Dövlə kimi bir qurtaranı yoxdu, gəl!

Şah əsərlər sahibi, sözlər qoşan sairlərin,

Bur-bucaqlarda qalıb, sahib çıxanı yoxdu, gəl!

Bax ki Düzgün ağlayır dosdoğru bir aşiq kimi,

Böylə düzgün vurğunun day sayı-sanı yoxdu gəl!

Dosdoqru: mostəqim vasitəsiz sadeqane

Ötükən: bir qaşqayı osturəsini görə eski babalarımızın toplandıqları yaylaq adıdır

Zəfər Marşı

Mən eşqinə bəndəyəm, qulam, dilbər!

Bu ərsədə qoyma tək qalam, dilbər!

Qərq eylə məni özündə cananım,

Qoyma özümə murid olam, dilbər!

Sən mənliyimi mənim əlimdən al,

Ta haqqımı özgədən alam, dilbər.

Xoşdur mənə sam´ tək yanam eşqə,

Minlər kərə gül təkin solam, dilbər!

Dərya kimi durğun olmağı sevməm,

Dalğa təki bircə hay salam, dilbər!

«Qaşqayı elim dilim» deyəm, birgün,

Şirazda zəfər marşı çalam, dilbər!

Yad düşmənidir elin, deyir düzgün,

Bu ərsədə qoyma tək qalam, dilbər.

Tə´xir etdi

Hər nə etdi, bilirəm kim mənə təqdir etdi,

Ürəyimdə o gözəl yarımı təsvir etdi.

Zülfünün həlqələri könlümü bəndə saldı,

Eşq bağlatdı ayaqlarımı zəncir etdi.

O özü heç bir işə atmadı əl, leyk nədən,

Danladı sevgimi, bu sevgi nə təqsir etdi?

Hey dedim: «gəl özünə! yoxdu haray qeyrdə, bil!»

Ötdü vaxt, keçdi zaman, gəlmədi, tə′xir etdi.

Qəflətin qüssələri çulqadı dilbər yörəmi,

Gənclik günləri bu aşiqini pir etdi.

Sən zəbun etdin özün, baxmadın el Sovlətinə,

Qədrsiz çirkin Əcəm Türkü zəbungir etdi.

Ürəyindən bu qopan vəhy kəlamın, Düzgün,

Gəl inan mərdə də, namərdə də tə′sir etdi.

Divarı Kutah Verdilər

ol zaman kim dilbərə xərgah o dərgah verdilər,

Bizlərə dərgahdan aslanmağı nagah verdilər.

Hər səhərgah böldülər dünya və uqba varlığın,

Axşam əldən aldılarsa, hər səhərgah verdilər.

Həqq ilə davrandılar, həq ilə bölgü böldülər,

Taysız ol dildara dərgah ilə xərgah verdilər.

Qünçəyə rəng-rəng açılmaq, aşiqi rəng eyləmək,

Bülbülə pozğun nəvalar, əşk ilə ah verdilər.

Qəl´əlar saldıq, binalar, qəsrlər yapdıqsa da,

Mülk-i İranda bizə divarı kutah verdilər.

Türkü dəstgahsız, yuvasız etmək üçün, ölkəyə,

Zülm edən şah verdilər, həm şaha dəstgah verdilər.

Yara xərgahda oturmaq, dərgaha heç baxmamaq,

Düzgünə dərgahdan aslanmağı nagah verdilər.

Şikayət

Başım üstündə dumandır atəşin ahım mənim,

Bunca qavrutma, amandır, bıqdım Allahım mənim.

Ellərin övladı bir-bir özlərin yıxdı nədən,

Bəs haçan qalxar ayağa yarım, agahım mənim?

Zəngana bel bağladım, Qeydarı gəzdim ağladım,

Körpünü yıxdı, amanım kəsdi kinxahım mənim.

Üz çevirməm məqsədimdən dönmərəm bu rahdan,

Kim həqiqət zirvəsidir tutduğum rahım mənim.

Mən yıxılmazdım dəmadəm, sən əmin ol Düzgünüm,

Hiylə etdi, dostca gəldi, yıxdı bədxahım mənim.

Canan Olar

Bir gün olar yardan fərman olar,

Gün çıxar zülmətlərə taban olar.

Yar, bir ay tək apaçıq, aşikar,

Düşmən alçaq it təki pünhan olar.

Ol günəş üzlüm görünsə bir kərə,

Dünya, ətrafında sərgərdan olar.

Coklara mə′ruz qalmış bir çoban,

Ağla gəlsə, mülkünə Xaqan olar.

Duyğusu tapdansa bir azadənin,

Hər yanı məhbəs olar, zindan olar.

Hidəcə, Xürrəmdərəyə, Əbhərə,

Can desən, Zəngan sənə canan olar.

Çox şirindir can sənə Düzgün, aman,

Canda canansız inanmam can olar.

Qeydarı Gözlər Gözlərim

Yolların ardında qalmış yarı gözlər gözlərim,

Könlümə təskin verən dildarı gözlər gözlərim.

Qəlbimi satdım pula, pamal etdim ömrümü,

Qəlb pul yox, sikkəni-dinari gözlər gözlərim.

Çən gəlib basdı duman, görsənmədi nə dağ, nə düz,

Düzləri, yaylaqları, dağları gözlər gözlərim.

Yada verdim eşqimi, satdım ürək qəmxanəsin,

İndi Təbrizli gözəl qəmxarı gözlər gözlərim.

Farsa sarvan söylədim, yollarda azdırdı məni,

Zəngana getmək üçün Qeydari gözlər gözlərim.

Sanma Düzgün bayrağı yerlərdə salarsız qalıb,

Dağda bir Düzgün sayaq sərdari gözlər gözlərim.

Gəlmədin

Səslədim ömrüm boyu, sən amma yarım gəlmədin,

Təkcə yoğruldum qəm içrə, qəmgüsarım! gəlmədin.

Hər yetənə yar dedim aldandım al o məkrinə,

Sən ayıltmaq çün məni, ey razdarım! gəlmədin.

Düşmən aldı əllərimdən fəxri, şə′ni, şövkəti,

Təkcə qaldım bu savaşda, iftixarım! gəlmədin.

Qış bürümüş dövrəmi, almış xəzan yan yörəmi,

Ötdü yay, gəldi payız, güllü baharım! gəlmədin.

Qeydarı, Xürrəmdərəni, Əbhəri ağlatdı şah,

Yandı ağlar gözlərim, sən nazdarım! gəlmədin.

Bir ulu peyman olacaq, söylədin bu mülkdə,

Axşam oldu, batdı gün, qovl o qərarım! gəlmədin.

Mən xiləldən xali yoldaş görmədim bu dəhrdə,

Bircə sən xalıs şərab-i xoşgovarım! gəlmədin.

Nə zərərsən, nə qazanc, dünyada yoxdan var olan,

Soyləyir Düzgün: cəlalım, e´tibarım! gəlmədin!

Küsmə Tatdan

Yox giləm biganədən kim aşina qılmış sitəm,

Ağla yarım halıma, ol bivəfa qılmış sitəm.

Mən kimə izhar edim, kim dəstpərvərdim mənim,

Uymuş əğyara, olub məndən cuda, qılmış sitəm.

Könlümün bu piç o tabə düşməyin sorma, nədən,

Nazəninim dəmbədəm görmüş rəva, qılmış sitəm.

Küsmə Tatdan qardaşım çal bambaça öz başıva,

Zəngana zənganlı xor baxmış belə qılmış sitəm.

İncimə sən kimsədən, Düzgün, özündə eybi gör,

Bil ayıq ol, Türkə Türk etmiş cəfa, qılmış sitəm.

Parçalanmaz Yurdumuz

Sirrimi əğyarə açdın yar, ar olsun sənə,

Bildi razım büsbütün dəyyar, ar olsun sənə!

Öncü sandın sən özün, düşdün önünə elləlrin,

Edəmədin kimsəni bidar, ar olsun sənə!

E´timad etdim nədən, yol verdim ev içrə səni,

Sirri pünhanım olundu car, ar olsun sənə!

Əyninə olmaz sənin özgə libasi, arsız!

Qurdu bidar yara əğyar dar, ar olsun sənə!

Dünyaya od düşsə də bil parçalanmaz yurdumuz,

Sən nədən Zənganı etdin xar? ar olsun sənə!

Əcnəbini şad edib, şabaş aldın xəsmdən,

Düzgünü atdın kənara zar, ar olsun sənə!

Həmvar Ol

Getmə qırağa gözəl, gəl mən ilə yar ol.

Özgə yaraşmaz sənə, gəl mənə dildar ol.

Oğru dəni varlığın çaldı yoxuda sənin,

Cumma yataq içrə, qalx! dur daha bidar ol!

Düşməni-dostu tanı, girmə dəni qoynuna,

Cok yazan hər kimsədən qaç gilə, bizar ol!

Misli tapılmaz bütün dünyada bu hidəcin,

Qoyma xərabə qala dön gilə, həmvar ol!

Nəfsinə oyma gözəl, eşq ilə nəfs ayrıdır,

Nəfsdi qovqa edən, aqil o huşyar ol!

Eşqsiz insan əbəs ömr sürər dünyada,

Sən də bu Düzgün kimi eşqə giriftar ol.

Siyadət Sənin Olsun

Mən arzu edərdim ki həmiyyət sənin olsun,

Hekmət sənin, izzət sənin, heybət sənin olsun.

Lakin oyuna saldı məni hiylətin axır,

Hiylətlə gələn saxta məhəbbət sənin olsun.

Day istəmirəm mən nə siyasət nə siyadət,

Bu mülkdə, get söylə, siyadət sənin olsun!

Bir damla mənə eşq o sədaqət verilərsə,

Min dərya qədər külli siyasət sənin olsun!

Yarın qəmi alsın yörəmi, ruhumu sarsın,

Yarsız yaşamaq, dünyada səhhət sənin olsun!

Mən vəhdətin ardınca dolanım gecə-gündüz,

Bolluq, yaşamaq, ne′mət o kəsrət sənin olsun.

Bir damla içirt sən mənə Qeydar bulağından,

Həm mülk-i Əcəm, həm əcəmiyyət sənin olsun.

Sən söylə gilən Düzgünə dilbər gecə-gündüz:

«Dünya hamının olsa, sədaqət sənin olsun!»

Sərəfkəndə Olmaz

Özün tanıyan insan bəndə olmaz,

Bilənə bəndəlik zibəndə olmaz.

Dəm vuran zindəlikdən özgə donda,

Sığışmaz özgə dona, zində olmaz.

Bugün öz cəddini təhqir edənə,

Sübh açılmaz, açıq ayəndə olmaz.

Ağızdan çıxmasa, püsgürməsə od,

Kağızda kəlmələr suzəndə olmaz.

Demə tarixdə sən nə axtarırsan,

İtiyi itməyən cuyəndə olmaz.

Ağır tərpən, ağır otur, ağır dur,

Özün əsgik edən danəndə olmaz.

Güvən, fəxr eylə, Zəngan fəxrliymiş,

Həkimin oğlu sərəfkəndə olmaz.

Sözü münkərlərin oymuş gözünü,

Hüseyn Düzgün kimi guyəndə olmaz.

Mubahat Vaxtıdır

Sübh oldu, qalx, dur! ki munacat vaxtıdır,

Dön yarə sarı, qibleyi hacat vaxtıdır.

Türkün qaranqu tale´i alt-üst olmada,

Yirminci əsr, kəşf o kəramat vaxtıdır.

Xəsm-i dəni beli daha sınmış, yaraq gətir,

Durma, silah al ki möhümmat vaxtıdır.

Mən gənclərdə qeyrəti hiss etmişəm bugün,

Alçaq dəniyə söylə mucazat vaxtıdır.

Bir qərn xor baxıb qapıda saxladın məni,

Gəl meydana, gəl indi mulaqat vaxtıdır.

Qəlbimdə saxladım neçə illər cərahəti,

Yarım təbib olubdu, həcamat vaxtıdır.

Hiyləyə kiş dedinsə, siyasətlə oynadın,

Əsgərlərim çoxalmada, şahmat vaxtıdır.

Zəngan diyarıdır, mədəniyyət ocağıdır,

Bağrın dağılsın, indi mubahat vaxtıdır.

Düzgün könüldə telləri dilləndirir gözəl,

Gəl şahə çekgilən ki muğamat vaxtıdır.

Həsrət Qoydun

Könlü haldan hala döndərməyə halın gəldi,

Başımı aldı duman, qal o məqalın gəldi.

Bir işıq dəryasına gözlərim açdım, birdən,

Yuxuma girdi üzün, yoxsa xəyalın gəldi.

Bu güman idi, bu zənn idi, qutarmazmış hicr,

Nağıl imiş, dedilər qalx ki visalın gəldi!

Manşana, Zəngana, Əngurana həsrət qoydun,

Aşiqin peşvazına məkr ilə alın gəldi.

Məni Xurrəmdərədə quyla dedim, yalvardım,

Dedi saymaz yana dön, dön ki zəvalın gəldi.

Mən ğəzəl yazmazıdım, sən mənə yazdırdın onu,

Yaz dedin, ağla dedin, bəlkə qəzalın gəldi.

Düzgünü doğru yola çəkmədi əyri baxışın,

Budrədim, caydım aman, qoyma vəbalın gəldi.

Tacımsan

Sən ana, başımda tacımsan külahımsan mənim,

Şövkətim, şanım, cəlalım, izz o cahımsan mənim.

Hər kimin dünyada varsa mülkü, malı, dövləti,

Dünyada həm uqbada sən dəstgahımsan mənim.

Çulqasa yan-yörəmi zülmət qaranlıqlar, ana!

Qəlbimin aydın göyündə sübhgahımsan mənim.

Əğyarın yüzlər sitəmgər qan soranı var isə,

Sən mənim haqqım alansan, sən sipahımsan mənim.

Hər dəni insanlığa xor baxmağa yol seçsədə,

Oğluna yol göstərən dosdoğru rahımsan mənim.

Dünyada suçdan qaçındım, bir günah da etmədim,

Amma pərvəndəmdə sən suçsan günahımsan mənim.

Bax, külahsız baş açıq Düzgün gecə-gündüz deyir:

Sən ana! başımda tacımsan, külahımsan mənim.

Dedilər

Can evindən elə səfər dedilər,

Eyləmə cana heç güzər dedilər.

Çulqadı dövrəmi qəm-i hicran,

Yara gəl eylə bir nəzər dedilər.

Ağladım, sıtqadım, fəğan etdim,

Mənə dünyada bibəsər dedilər.

Cana canan quşu gəlib qondu,

Eylə canından əlhəzər dedilər.

Şe′r yazdım qəmində söz qoşdum,

Gərçi hər şe′rimə gövhər dedilər,

Dedilər etibarı yox sözünün,

Bu sözü gör nə mö´təbər dedilər.

Zəngana qış günü ayaq basdım,

Yayda gəl, qışda yox səmər dedilər.

Yayda getdim, yuvamı boş gördüm,

«Köçdü el, qalmadı əsər» dedilər.

Əyrini, doğrunu bağışladılar,

Düzgünə «əyrilik edər!» dedilər!...

Təhmidiyyə

Yarım necə oldun nəhan, axır sən əyansan,

Can bəxş eləyən, can alansan, güzəransan!

İdrakın üçün bax sənin, ömrümdü talanmış,

Axır nə imişsən, nə qazancsan, nə ziyansan!

Hər kim özünün ağlı qədər bir yerə yordu,

Kimsə dedi yoxsan, kimi də söylədi cansan.

Mən varlığını gahi inandım, gəhi dandım,

Ağlım «yaradan» söylədi, könlüm: «can alansan!»

Axtardım ömürlük səni, əttarına sordum,

Söylə dedi məndən ona: «sən ətrfəşansan!»

Mən türkü saya, qəlbi təmiz sadə bir insan,

Qoy birdə deyim: «Allah aman, sən nə yamansan!»

Şeytan səni məndən ala bilməz, necə alsın,

Sən məndəki iman, həmi də təndəki cansan!

Mən ömrümü verdim səni idrak etdim, amma,

Düzgün dedi: «idrakına sığmaz!», nə giransan!

İzzi Bəqa

Təbrizdə atamın ölümü munasibətilə

İzzətli ömür xaliqi mənnandan ətadır,

Övlada verən izzəti əlbəttə atadır.

Allah ilə insanı yaxın eyləməsi çün,

Xırda Tanrı saymaq atanı bəlkə rəvadır.

«Aynası işdir kişinin, lafə baxılmaz»,

Ali iş özü iş görənə izzi bəqadır.

Üç günlük ömür bir belə atlanmağa dəyməz,

Ardınca gələn qalsa əgər xeyr duadır.

Min damada vurğun sayılıbdır bu əcuzə,

Hər lütfü onun qəhrdir, hər mehri cəfadır.

Aldanma, aman! ne′mətinə nazına, Düzgün!

Bu dünya ötrəgidi, bu bir dar-i fənadır.

Can Qalmaz

Əgər sən yaxşı tərpənsən, cahanda day yaman qalmaz,

Dayansan bir aman versən, amanlardan nişan qalmaz.

Bu qədri qəlbimi yarma, uzaq əndiş ol, fikr et,

Sökülmüş sinədə dilbər, saqın raz-i nəhan qalmaz,

Qayıt toprağını ağuşə çək, ellərinə yar ol,

Dənilə yarlıq etsən, qeyrətin qalmaz, səfan qalmaz.

Qıraq gəzsən elindən mə′siyət pərdazsan əlbət,

Anavın qoynunda dönsən, daha səhv o xətan qalmaz.

Əzizim varlığı hər bir şeyin əslilə bağlıdır,

Dilin əysən, nə guyeş, nə də ləhcə, nə zəban qalmaz.

Əgər Təbrizdən ayrılsan, azarsan sən uzaq yolda,

O əyri-üyri yollarçün daha Düzgündə can qalmaz.

Gəlirik Təbrizə Biz

Nə zaman oldu qonaq gəlmədik əsla sizə biz,

Düşməni sal çölə dilbər, gələrik Təbrizə biz.

Ürəyim bir tikədir ləhcənə, xoş sözlərinə,

Özgiyə hər nə olursan, mənə candansan əziz.

Ellərin qoy axın etsin, onlarındır bu şəhər,

Şəhr-i Təbrizdi bu mə′bəd qeyrətəngiz.

İftixar eylə uzun keçmişinin şövkətinə,

Qoyma düşmən ürəyivi çala-çala sala iz.

Çox dəyərli yaranıb elm o ədəb asarın,

Dəhrdə yoxdur belə abidəyi pəndə amiz.

Daha aldanma gilən xəsm-i dəni hiyləsinə,

Soracaqdır səni o, sonra qoyacaq biçiz.

Sadə dillə, saf ürəklə sizə yazmış Düzgün,

Nə zaman oldu qonaq gəlmədiz əsla bizə siz?

Təbrizli Gözün

Mənə dəyəcək, tökəcək yaş, dolu Təbrizli gözün,

Çək gözümdən gözünü, qan olu Təbrizli gözün.

Baxışın nöqtəsinin raz-i nəhanın bilirəm,

Gözləyir qərnlər oldu yolu Təbrizli gözün.

Sənə təslim yaraşmaz, yada bac verməzsən,

Seçəcək bağdaki koldan kolu Təbrizli gözün.

Böylə gəl səpmə mənim üstümə həsrətli baxış,

Canımı yaxdı baxan qəm dolu Təbrizli gözün.

Var ümid kim qayıda qəhrəman oğlun evinə,

Axtarır bur-bucağı, sağ-solu Təbrizli gözün.

Hangi mavaya gedib, harda pənahgah tapacaq,

Düzgünü salsa gözündən, ulu Təbrizli gözün.

Göy Məscid

«Cahanşah-i həqiqi» yadigarı, yarmış ədvarı,

Budur, Təbriz içində göylərə qalxmaqda ənvarı.

Fəzası bir ilahi nur ilə dolmuşdu göy qübbə,

Buraxmış heyrətə əqmarı, şəmsi, çərx-i dəvvarı.

Şaxanda ildırımlar qısqanan çərxın havasından,

Söküb yandırmaq istərmişsə göy günbəzdən asarı,

Təbiət titrəmiş, xilqət ayaqlanmış fəğan etmiş:

Amandı! yaxma qəlbin Təbrizin, yığ tiğ-i qəddarı!

İşıq qaynağını qarət edənlər səf-bə-səf durmuş,

Qaranlıqlar içindən tərpədib qalxızmış əşrarı,

Dağıtmaq çün, bütün şərqə ilahi nur saçan şəm′i,

Müsəllət eyləmiş bu məscidə hər şahı, tərrarı.

Vəlakin həm bugündə sinə gərmiş batil uğrunda,

Bu göy məsciddir evladım, qoru bu gənc-i əsrarı.

Əlin Allaha açmış bir işıq dəryasıdır oğlum,

Mənim tək sən də baxsan nur görərsən burda əhcarı.

Amandır! qoyma təhqir eyləsin yad, qalx! özün göstər,

Koroğlu mesrisin çək, qavgilən ovbaşı əşrarı!

Bura Təbrizdir, dünya boyu tarixi fəth etmiş,

Yuxuya getməz əlbətə bu şəhrin bəxt bidarı.

Onun «Düzgün» kimi övladı vardır, qorxu yox, qəm yox,

Şücaət meydanın qoymazlar onlar sidqdən ari.

Divanə Könlümü

Qoy birdə hicr odunda mənim yanə könlümü,

Öz halına burax dəli-divanə könlümü.

Eşqi, ümidi var, inamı, dini var onun,

Uydurma hər yetən yeni dəstanə könlümü.

Köksümdə sərt deyil, buz deyil, inan,

Odlandırıbdı yar, salıb qanə könlümü.

Təbriz deyibdi, rəqsə gəlib, don-ba-don gəzib,

Oynatmadı yeni hava, məstanə könlümü.

Yandı qanadı, düşdü yerə nə′şi, sahib ol,

Alqışla yerdən, al gilə pərvanə könlümü.

Qorxum budur yenə yeni bir al ilə gəlib,

Səyyad tor qura, sala zindanə könlümü.

Düzgün rizayət eylə cəfa pişə dilbərim,

Zəncir-i zülfə bağlaya divanə könlümü.

Qəmxanə

Hər işi məstanə etdin aqibət,

Məscidi meyxanə etdin aqibət.

Əhrabı, Gəzranı, Surxabı gəzib,

Eynalıda xanə etdin aqibət.

Seyr qıldın külli movcud içrə sən,

Canımı kaşanə etdin aqibət.

Axtararkən eşq gəncin sinədə,

Könlümü viranə etdin aqibət.

Dürr o gövhərlər yatağı zülfünü,

Sözlərimlə şanə etdin aqibət.

Sinəmin Qafdan yuxarı zirvəsin,

Can quşuna lanə etdin aqibət.

Min kərəşməylə özünü sevdirib,

Məclisə cananə etdin aqibət.

Aldın əldən Düzgünü heç saymadın,

Təbrizi qəmxanə etdin aqibət.

Bir Ölkə Karavan

Ayətullah «Hüseyn Qəffarı»nın işkəncə altında şəhadəti münasibətilə

Dün gecə ərşdə cahan gördüm,

Gözlərimlə ilahi can gördüm.

Maddədən daxı heç nişan yox idi,

Nə zəmin, nə də asiman gördüm.

Cənnət isilə bir baharı tapıb,

Bağ o bostanlı bir cinan gördüm.

Gül, çiçək, lalə, sərv gülbünlər,

Qırmızı gördüm, ərğəvan gördüm.

Am bir də′vət idi, süfrədə mən,

Düşməni-dostu mihman gördüm.

Həm cəmal, həm kəmal rəmzlərin,

Sankı bir gənc-i şaygan gördüm.

Zülmə baş əyməyən dəlil gətirən,

Fəlsəfədan-ü nöktədan gördüm.

Elə bir feyləsuf kim fikri,

Qərbdən şərqə nurfəşan gördüm.

Bir uzun karvanə sərkərdə,

Həmdə bir ölkə karvan gördüm.

İnqilabçı, dərin təfəkkürli,

Qələmi, ağzı dürfəşan gördüm.

Nur-i «Sədra» və hikmət «İşraq»

Axıdan Təbrizə əyan gördüm.

Əqlini rəhnümayi elm-ü əməl,

Eşqini pişvayi can gördüm.

Pir meyxanədən dilində onun

Yüzlər asar-ü min nişan gördüm.

Ağladı matəmində ellər inan,

Başıma çevirilib zaman gördüm.

Gecə vaxtında bir zaman, nagəh,

Susmuş əz covr-i cairan gördüm.

Ayətullah Hüseyn Qəffarı,

Qara topraqda nur saçan gördüm.

Dini, elmi, siyasət ilə qatan,

Qaynadan, qaynayan, coşan gördüm.

İnqilabçı vücudu mən Düzgün,

Hər zaman həyy-ü cavıdan gördüm.

İsmi cəlalə

Erhem ləna belütfekə ya vahibül əta!

Düşməz dilimdən islm-i cəlalən səhər məsa.

Əsnamdən sənə sarı üz döndərən qulam,

Möhtacın olmuşam Səməda, lütf qıl əta.

Sidq ilə xakə sürtürəm öz alnımı bugün,

Üz verməsin yarın daha əhfadıma bəla.

Hər bir qapı qavub məni, istirham eylərəm,

Bimar qəlbimə verəsən acilən şəfa.

Üz astan-i pakına Yarəbb gətirmişəm,

Bu xalqı eylə şərr-i səyatindən rəha.

Mən bəndənin xətalərinə baxma, Düzgünüm,

Fəğfir ləna befəzlikə ya fatirəssəma!

Adın

Yarəb! sənin adın yaraşıqdır bu divana,

Mən bəndədən qəbul elə, mətlə′ di şukrana.

Bir qurtuluş yolu bizə göstər, sən ey Tarı,

Millət əsir olmasın əhzab-i şeytana.

Namuslu elləri Əcəmin məkri aldadır,

Meylim ziyadə qıl gilən irfani Qur´ana.

Keçmişdəki xətalarımız çoxdur, əfv qıl,

Sövq eylə kirdara, ədəbə, Yarəb! ərkana.

Vəslin şərabına hidayət elə ruh-i zarımı,

Yox taqəti bu təşnələbin birdə hicrana.

Düzgün müti-i əmrdir, eşqə əsirdir,

Bax hüsnə, bax sədaqətə, sən baxma nöqsana!

Uzan

Yar! başdan sonadək divanım ərzandır səna,

Səhldir divan, ürək də, can da qurbandır səna.

Mən ki pişə etmədim şairliyi heç bir zaman,

Səndən almışdım bunu, həm səndən ehsandır səna!

Göylərin təkvin sirrin hifz etmək tabı yox,

Sinəmin sənduquna gəl, gizli meydandır səna!

Özlüyümdən alma, Yarəb, hər gərəyi ver mənə,

Varlığım isbatdır varına, burhandır səna.

Paymal etmə gözəl aşiq vücudun, heyfdir,

Bu cahan, başdan başa məbhut-ü heyrandır səna.

Nazını çəkmə dəni yanında çakir olanın,

At belə övladı kim bir parça üsyandır səna!

On dil öyrən sən, Əlişir-i Nəvayi olgilən,

Öz dilin danma, aman! bu iş nüqsandır səna.

Özlüyündən çıxma, qeyb etmə özün, öz malın ol,

Özlüyündən çıxdığın gün sonda, payandır səna!

Düzgünü atma kənara, kimsə atmır şairin,

Hörmətin hifz eyləmək, bir növ şükrandır səna.

Arzum

Qəlbimin alamına darülşəfadır Kərbəla,

Kərbəla toprağıdır hər dərdimə olmuş dəva.

Atmaram gözdən kənara ellərin birlik günün,

Bu təriq ilə tapıbdır milli amalım bəqa.

Mən, dəni çəşmində xaram, sevməz o insanlığı,

Türkdən zikr-i fəzilət etmiş Al-i Mustafa.

Qanların tökmüşlər Aşura günü əcdadımız,

Onların sidq ilə sərşar tarixinə bax, xuda.

Qeyrətin alma əlindən ellərin əhfadının,

Yurduna namusuna istəmə üz versin bəla.

Mən Hüseyn övladıyam, arzum şəhadətdir bugün,

Kərbəlanın xakı dır çəşmimdə Düzgün, tutiya.

Atəş-i həsrət

Məni ey can sevərsən gər, canın tək qəlb-ü canınla,

Rəqibi yandırarsan atəş-i həsrətdə anınla.

Mənə «Sâhir» sayağı qavzanıb sidq ilə bir baxsan,

Tikərsən gözlərini qəlbimə qaş-ü kəmanınla.

Sütün qurbanı ollam ay ana! fəryaddan durma,

Gətirdin qeyrətə övladını dad-ü fəğanınla.

Əlin ağrımasın, ağzın dilin dildar, var olsun,

Həyat verdin elə, yüksək həmasi dastanınla.

Sənə göylər dağılsa, yer yarılsa heç zaval yoxdur,

Yaşarsan ellər içrə bu kəlam-i cavdanınla.

Bu ölmüş kəlmələr qalxır ayağa dirçəlir Düzgün,

Gəlib e′caz edirsən Türk dilində öz bəyanınla.

Azərbaycana

Ey səba! söylə mənim halımı ol can alana,

De ki sənsiz daha nə ihtiyacım birdə cana.

Yet ki hicran qəminə yox daha tabım təvanım,

Əğyarın şişəkisi canımı gətdi amana.

Zülm həddindən aşıb, mehr-ü məhəbbət kəsilib,

Həsrətəm bircə nəvaziş eləyən mehribana.

Düşmüşəm xəsm-i dəni həsrinə illər uzunu,

Xəstəyəm, ehtiyacım var bacarıqlı baxana.

Qoyma artıq saralım, qorx solaram axirdə,

Sən də həsrət qalasan mən kimi şirin zəbana!

Daha bundan buyana yoxdu qəmi Düzgünümün,

Canını qurban edib yurdu Azərbaycana.

Sâhir sayağı

Dustum! qiymətini saxla, bəhanı hifz et,

Sənə tapşırdığım əsrar-i nəhanı hifz et.

Aşiqin qəlbinə gər bassan ayaq, öz qəlbin,

Qeyrdən xali elə, sidq-ü səfanı hifz et.

Feyzyab ol babalardan gecə-gündüz, düzgün,

Səndə Sâhir sayağı lütf-ü bəyanı hifz et.

Elm

Təndə can olduqca, öyrən, elmlə et eftixar,

Elmdəndir izzət-ü şə′n-ü şukuh-ü etibar.

Yüksələr millət cahanda mə′rifətlə elmlə,

Cəhldən övlad-i insan xarlığa olmuş düçar.

Sayəsində elmin əlbəttə olursan sərbülənd,

Elmsiz insan olur hər əncüməndə şərmsar,

Elmdən rəhmət gəlir, rahat gəlir insanlığa,

Cəhldən ayiddir insana bəlayi bişümar.

Cahilin salusi var, zülmət kimi püriztirab,

Alimin xidmətləri aydın səhər tək aşikar.

Elmə xidmət göstərən alnı açıq, Düzgün olur,

Cəhl bir qış mislidirsə, elmdir bir nöbəhar.

Yar

Sənə yarlıq eləyir yarın yar,

Çəkir  öz duşünə öz barın yar.

Sənin illərcə dalınca qaçdı,

Aşiq xəstədil-i zarın, yar!

Qəlbimə dəymə yarası sızlar,

Tarın ağlatma narın-narın, yar!

Səni bir seyl bilərdim daşğın,

Mən döşündə uca dağların, yar.

Naz-i qəmzə eləyirsən qeyrə,

Yoxmu pis işdə sənin arın yar?

Heyfdir Düzgünü salma ayağa,

Sənə yarlıq eləyir yarın, yar!

Vaxtı

Bir-birizdən yarlar bugün himayət vaxtıdır,

Birləşin, xəsmin beli sınmaqda, vəhdət vaxtıdır.

Qorxmayın, öz haqqızı almaqda cür′ət göstərin,

İndi ehqaq huquq vaxtı, cəsarət vaxtıdır.

Girməyin öz xanəzə, üzlət nişinlikdən nə sud?

Bir gəlin, milli məhafil ilə bey′ət vaxtıdır.

Qırdı zülmət iplərin, dan yeri sökdü sinəsin,

Lacəvərdi bir səhərlə, yar, vəslət vaxtıdır.

Axmaq olma, cəddinin yüksək məqamın hifz elə,

Keçdi zilllət ruzgarı indi şövkət vaxtıdır.

Gər otursan künci evdə, kimsə süt verməz sənə,

Varlıq isbati üçün, Düzgün! şəhamət vaxtıdır.

Xəta

Xətadan gəlmiş əcdadım, sözümdə bir xəta yoxdur,

Ulusum iftixar eylər ki zatımda riya yoxdur.

Gəl ey saqi! mənimlə əyləş-ü əylən, mənimlə ol,

Bizim məsləkdə dostluqda sədaqət var, cəfa yoxdur.

Saqın yarım, özün göstərmə hər bir nakəsə, örtün!

İnanki dun rəqibdə abrı yoxdur, həya yoxdur.

Əlindən hər gələn pisliklərə imkan gəzir düşmən,

Geniş qəlbində həmşəhri, nədən xəsmə cəza yoxdur?

Eşit Düzgün, sənə Təbrizdən bir xoş xəbər gəlmiş,

Ki hicran dərdinə Sâhir kəlami tək dəva yoxdur.

Düşmən-i dun

Qaşların ta məni pamal cunun etmişdir,

Könlümün meylini sevdaya füzun etmişdir.

Mən riyasından həsudun üzümə toz qonmaz,

Yarın əğyarlığı qəlbimi xun etmişdir.

Ellərin içrə tapılmaz idi əxlaqi pozuq,

Bizdə cari beləsin düşmən-i dun etmişdir.

Oğlum aldanma, mühiylanə səninlə danışır,

Türkü hər yerdə dəni xar-ü zəbun etmişdir.

Çoxları söylədi qəlbim yanır əhvalıza, lik,

Bir göz açmaqla ayıldıq ki oyun etmişdir.

Bizə bağlanmış idi məkr ilə, salus ilə o,

Millət övladını qurd ilə qoyun etmişdir.

Düzgün öz düşməninin xasiyətin yaxşı bilir,

Qərnlər yurdunu təsxir onun etmişdir.

Vəfa Saxla

Gəl ey yarım, həsud-i bihəyadan əl götür, bəsdir!

Özün bir məhfil-i sidq əzizanə yetir, bəsdir!

Gəl öz toprağının, öz xalqının damanını dutgil,

Siyasət bazarlar damanını digər ötür, bəsdir.

Əsir ellər diyarında, əsarətdən danış oğlum,

Acı bir dastandır bu, şərəflə gəl bitir, bəsdir.

Səni öz mülk-i pakında, qərib etmiş həsud-i dun,

Onu bir oğru pişik tək buralardan itir, bəsdir.

Yetər bu xəsm-i dun pərvər bizi aldatdı illərcə,

Səfa göstər, vəfa saxla, sədaqət gəl gətir, bəsdir.

Deyir Düzgün: «qocaldım mən, uzun yollara baxmaqdan,

Gəl ey yarım həsud-i bihəyadan əl götür, bəsdir.»

Yerli

Mən-i bimara tərəhhüm elə! ey sevgili yar!

Qılma öz aşiqinə bunca əziyyət, azar.

Sürgünəm el-obada yoxdu qərargah mənə,

Biqəraram düşəli xəstə vü zar-ü bimar.

Necə mən vəsf eləyim halımı ta sən duyasan,

Gen bu dünya mənə əl´anə olubdur daha tar.

Yersiz ə′yan-i əcəm çatdı dalıma köçümü,

Dedi: «dur getməlisən yerli, canın qaç qurtar!»

Atımın alnına gün doğmayacaqdır burada,

Nə günah sahibiyəm? siz söyləyin ey dostlar?

Dözümün qalmasada, odlama Düzgün canını,

Ağlama, başlama əfğanə, amandır, zinhar!

E′caz-dəm

Mən bağladığım əhddə sabit qədəməm yar,

Zülmət gecələr içrə işıq sübhdəməm, yar.

Türk ellərinin milli qrupları qurulmuş,

Bu məhfil-i irfan dahamıdan da kəməm yar.

Aq olmuş ədəbsiz Əcəm ərbab kəmalə,

Bu qovma bilirsən ki vəli ənnəeməm yar.

Vəhdət yaranıbdır, tanıyıb ellər özünü,

Aşüftəliyim görmə, dərunimdə cəməm yar.

Tərk eyləmə gəl yanımı, yannam yana düşsəm,

Sən olmasan hər gah yanımda, ədəməm yar.

Ölmüş sözə can bəxş eləyir türkü lisani,

Düzgün denə kim türkəm o e′caz-dəməm yar.

Qəmmazlıq

Özünə şair adı qoymuş o, şahbazlıq edir,

Mən tək ayna qırana aynə-pərdazlıq edir.

Sanki boş bir evin içrə salaraq hay-bıdırıq,

Meydanı xali görür, öz özünə qazlıq edir.

Yayda tavus sifət göz tikərək öz pərinə,

Bizi saymır özünün qışlığını yazlıq edir.

Şurəzar içrə tikanları yığır daməninə,

Bağbanlar sayağı yə´ni ki gül-bazlıq edir.

Yollara baxmadan atlayalı damdan dama o,

Demək istir hələ cahildi nişan-bazlıq edir.

Vermə yol ev içinə sən bu həsudi, Düzgün!

Çünkü dostların arasında o qəmmazlıq edir.

Azadə

Füzuli zahidin alçaqlığından dadə gəlmişdir,

«O bir əhl-i riyadır» söyləmiş fəryadə gəlmişdir.

Xəlayiq aldanıb zöhdə, riyakara minik vermiş,

Babam əl qavzamışdır göylərə imdada gəlmişdir.

Yeyin gəl saqiya, qurban-i payın, qaç, şitab eylə,

Ki gizlin eyş-ü nuş etmək, rəzil zühhadə gəlmişdir.

Bir əldə təsbih səd danə, diygər əldə səccadə,

Ürəkdən kin-ü nifrət ru-bə-ru hər zadə gəlmişdir.

İnan sidq o səfadan bir əsər yox nəhs ruhunda,

Onun hər əmr o nəhyi dadə yox, bidadə gəlmişdir.

Fəday-i payi ollam mən, səfa əhli, riyasızca,

Bir əldə canını dutmuş, bir əldə badə gəlmişdir.

Gəl ey Düzgün! baban tək, dadə gəl, fəryadə gəl, durma!

O beş günlük bu dünya mülkünə azadə gəlmişdir.

Aldanma

Millətə təhmil olan günlər, acı əyyamdır,

Bamdadı Ariyamehrin qaranlıq şamdır.

Ey müsəlman! gəl gözün aç, türkü təhqir eyləmə,

Kim mədar-i iftixar-i millət-i islamdır.

Səfsətə pərdazlar təlqini əks etmiş sənə,

Türk nami bu cəhanda bir müqəddəs namdır.

Girmə müdhiş uçruma, yanmaz sənə xəsm-i dəni,

Yox sonu bu caddənin qorxunc-u biəncamdır.

«Bir sipah-i canfəşan-i zate mövla, Türkdür»,

Bu, rəsul-i əkrəm-i islamdan peyqamdır.

Qeyrətə gəl Düzgünüm, aldanma var-ü dövlətə,

Qalası mülk-i cəhanda ar, namus, namdır.

İltica

İlaha tapmaram madam kim sən tək sənəm vardır,

Bu dünya üzrə əltafın mənim çün dəm-bə-dəm vardır.

Eşiyə çıx qəd şimşadını seyran edim birdəm,

Sənin tək yarı olanın dərununda nə qəm vardır.

Ürəyimdə cərahət var, dilimdə atəşin sözlər,

Əlimdə odlu məş′əl var, duşimdə elm vardır.

Sən Azərbaycanın binəzir ahuvəş insanı,

Vücudunda dəmadəm dövr edən bir piç-ü xəm vardır.

Utanma, fəxr elə oğlum, şərəflimiş bizim mazi,

Mənim Qurqud Ata təkin müqqədəs bir dədəm vardır.

Ana yurduna dön Düzgün, ona gəl iltica eylə,

Cahana söylə: «qudsi bir pənahgahım, nənəm vardır».

İqrar

Aç qulaqlarını, dinlə məni yar,

Eşqimə bir daha eylə iqrar.

Ulu əcdadımızın mirasıdır:

Bu dəni tapdalayan topraqlar.

Hər bəlaya sinəni gərdin sən,

Mülkə verdin yeni bir istiqrar.

Qaraqış qoyma basa yurd-yuvanı,

Hər kəsin yurduna dönmüşdü bahar.

Düzgünün varlığına imkan ol,

Eşqinə bir daha eylə iqrar.

Şah kəlam

Ellərin eşq hədisi kimi dastan yoxdur,

Mənə Təbriz təki nə kə´bə nə Kən′an yoxdur.

Ürəyim bir tikədir ləhcə nə, xoş sözlərinə,

Ləblərin qəndi kimi dərdimə dərman yoxdur.

Bu ağır ellərimin başın ucaldan sənsən,

Başqa yerlərdə gülüm sən kimi insan yoxdur.

Qəlbimi kimsə alanmaz, ona sahib olamaz,

Ağlımı sehrləyən sən kimi canan yoxdur.

Yada öz yurdu əziz isə, bizim ellərə də,

Azərbaycan misalı rovzey-i rizvan yoxdur.

Əhsən ustadına kim Düzgünü şair qıldı,

Şah kəlamında vücudun kimi nöqsan yoxdur.

Cavan

Oyandıq, gec oyandıq yar getmiş, karvan geçmiş,

Zamanın məhmili əldə, o yandan sarban geçmiş.

Bu əlli ildə türkü dildə milyonlarca insanlar,

Həyata danışan gəlmiş, həyatdan bizəban geçmiş.

Xəbərdar olmadı sımrıq özü ruin libasımdan,

Dəni xəsmin zəhərli tiği könlümə nəhan geçmiş.

Deyər Düzgün cavanam mən, yorulmaq bilmirəm asla,

Heyif doğru danışmır, day günü geçmiş, zaman geçmiş.

Gül

Gəlin yarlar dolun yurda, səfalı yarımız gəlmiş,

Bizi qurtarmağa iqdam edən dildarımız gəlmiş.

Siyasət aləminin dəf′ələr girdabına düşmüş,

Əziz namuslu, izzətli, mətin həmkarımız gəlmiş.

Durun qəflət yuxusundan, günəş saçmış şü′aların,

Gecələr yatmayan bir rəhbər-i bidarımız gəlmiş.

İri addım atın, qalxın, həyatı titrədin bir kəz,

Şərab-i nabdan keflənməmiş hüşyarımız gəlmiş.

Fədakarlıq zəmanıdır, savaş çağıdır, ey dilbər!

Nəsimi tək ayağilə gedən bərdarımız gəlmiş.

Dayan Düzgün Yaşar gəlsin, Səhənd, Eldar yüksəlsin,

Sevin dünyaya bir gül tək gözəl Səttarımız gəlmiş.

Dağ yaran

Nədən bəs vermədin bir hay mənim fəryadıma qardaş?

Ağır günlərdə çatmadın niyə imdadıma qardaş?

Dənilə əhd-ü peyman bağladın, namusunu satdın,

Nə qoydun yadigar qalsın yazıq əhfadına qardaş? Yaraqlan, min ata meydanı xali qoyma, düşmən var,

Üzərliklər sipərəm mən qədd şimşadına, qardaş!

Gözün tikmə dəni əğyar əlinə, dön qayıt gəlgil,

Şərəflə ömr sürmüş bax ulu əcdadına qardaş.

Əlin çək Xosrovun daman-i tər aludəsindən, sən.

Yaxın gəl dağ yaran, qeyrət çəkən Fərhadına qardaş.

Güzərgah-i səfərdir ömr Düzgün, seçmə əyri yol,

Acı günləri – aldanma! – gətir bir yadına qardaş.

Darlıq

Quvvət-i iman verir hərdəm bizə bidarlıq,

Yar ayıl gəl sən də qıl yaran ilə qəmxarlıq.

Sovləti zülmi əcəmlə, tə′neyi xəsmi dəni,

Məndə iycad eyləmişdir zatına bizarlıq.

Bizdə qudrət var ikən, yar idi çakərvəş, vəli,

İndi eylir bu həyasız, yar ilə əğyarlıq.

Kimsənin varlığını, tarixini biz danmadıq,

Bəs nədəndir qovmuma Yarəbb! belə qəddarlıq?

Gəlməyirlər özlərinə Təbrizin aydınları,

Çox çəkəcəkmi cavanlar içrə bu bimarlıq?

Başqa dünya varsa Düzgün, köç qutar, tez var, get!

Sâhirin varlığına etdi bu dünya darlıq.

Aşinasız

Biz sənin çəşmində dildarım bəhasız olmuşuq,

Evmizi sən tərk edəndən aşinasız olmuşuq.

Bu riyakaranla həm söhbət olandan, ey sənəm!

Sidq tərk etmiş bizi, billəh səfasız olmuşuq.

Qeyrət-i milliyəti danmış, əcəmləşmiş kimi,

Vəh nə namussuz, həmiyyətsiz, həyasız olmuşuq.

Hər kəs öz milli nişanın sancdı öz dərgahına,

Biz nədən yəzdanı misaqa vəfasız olmuşuq?

Düşmüşük bir ömr, ardınca dəni xəsmin, nədən,

Qudsi amalımıza çox e´tinasız olmuşuq.

Getməmiş Düzgün diyare qurbətə, bu mülkdə,

Bir qəribin misli, bikəs, aşinasız olmuşuq.

Zaval

Bəzədi özgəni, məndən nədən almadı soraq?

Yar evindən qopalı, getdi qıraq, düşdü uzaq.

Özünə dön gözəlim xəsm-i dəni hiylə edir,

Hava çisginli dumandır, əsəcək sərt sazaq.

Üç min illik ədəbiyyatı necə danmaq olur,

Əcəmin şerr-verinə əzizim vermə qulaq.

Yaz boyun qurbanıyam, düşməsin əldən qələmin,

Su kəsilməz gözədən dəştdə qaynarsa bulaq.

Göy yerə yenməz isə, Türk elinə yoxdur zaval,

Ha uzaq olsa da el, Düzgün aman getmə qıraq.

Fərman

Əcəm ovbaşda biz namus o vicdan gəzirik,

Bax xətaya ki bu bidində iman gəzirik.

Bir bölük dövrəsizə dövrə və dövran verdik,

Özümüz əlləri boş qalmağa dövran gəzirik.

Qatı könüllü şahın bağrına tuş gəlmiş elim,

Daş dələn, bağrı yaran sümbə və sovhan gəzirik.

Hizblər dərdimizə dərman edənmir, bilirik,

Bir səməndər sayağı ellərə qurban gəzirik.

Külün altında yatan köz kimi olmuşdur elim,

Dünyanı yıxmağa, nur saçmağa fərman gəzirik.

Yoxları var elədik, tərsə işə bax Düzgün,

İndi varlığımız isbatına burhan gəzirik.

Bey′ət

Biz binadan bu ağır ellərlə bey′ət etmişik,

Harda bir məzlüm var, ondan himayət etmişik.

Bağrımıza basmışıq yurdun müəttər xakını,

Sadiqanə saf bir eşq ilə vəslət etmişik.

Qorxmuruq zalimlərin şəmşir-ü tankından, inan!

Haqqını məzlümların almağa cür′ət etmişik.

Nəğməmizi təbli xəsmin boğmağa qadir deyil,

Dünyada səslənməyə qalxıb cəsarət etmişik.

Cəddimin damanı böhtanlardan aridir, bilin!

Milli haxlardan əsirlər biz himayət etmişik.

Aldadan xəsmin önündə hər zaman Düzgün deyir:

Biz binadan bu ağır ellərlə bey′ət etmişik.

Mübtəla

Özgədən yox, yar biz bir aşınadan küsmüşük,

Zülm edən bir nazənin bir bivəfadan küsmüşük.

Mübtəlay-i dərd-i bidərman olubdur könlümüz,

Dərd ilə yar olalı digər dəvadan küsmüşük.

Biz mükafata cəzaya canla alqış söylürüz,

Küsmüşük ehsandan dilbər, ətadan küsmüşük.

Mis ikən yapdın təla, iksir-i eşqinlə bizi,

Böylə bir iksirdən bir kimyadan küsmüşük.

Raz-i napeydamızı peydayi aləmlər qılan,

Yara yox, əğyara olmuş mübtəladan küsmüşül.

Millət

Ey vətəndaş! Yurdunu qurtarmağa himmət gərək,

Sancağın topraqdan qaldırmağa qeyrət gərək.

Kimsə qaytarmaz sənə həm yerli billah haqqını,

Söyləmək çün məntiqi məntiqsizə, qüdrət gərək.

Dost olmaz düşmənin sənlə, ayıl bir xabdan,

Dosta şəfəqət lazım isə, düşmənə nifrət gərək.

Çün əsir etdin özün, ondan kiçildin bir belə,

İndi hürr bir əsrdir, azadəyə izzət gərək.

Sən əsarət zəncirin qırmaq dilərsən paydan,

Amma bilmirsən bu işdə qüdsi bir vəhdət gərək.

Bax ağardırsan qaban tək dişlərin bu sözlərə,

Bilməyirsən şairə izzət gərək, hörmət gərək.

Yorma Düzgün ağzını, sənlə bahar açmaz çiçək,

Milləti, mülkü idarə etməyə millət gərək.

Dayaq

Mənə gözəl güzəran ol, mənə əziz, fərağ ol,

Qaranlıq evdə işıqlı sitarə, nurlu çırağ ol.

Yolun azan gəmimizdir, sınıbdı sükkanı,

Təlatum içrə bizə yol verən uzaqda mayaq ol.

Köç etdi Sâhir-i Düzgün cəhan-i fanidən,

Sən indi harda qalıbsan yetiş bu cəm´ə, dayaq ol.

Xəndə

Bir gülmədin niyə məni bimar ilə gözəl?

Bu ardır sənə küsəsən yar ilə, gözəl!

Dün baxmadın mənə, niyə üz yanə döndərib,

Getdin kənara bir bölük əğyar ilə gözəl?

Ovbaş qədrini nə bilir? bənzəmə ona,

Dürrün bahası bəlli xərdarilə gözəl.

Peyman edib dəni ilə, hörmətdən atladın,

Gəl indi yanıma yeni iqrarilə gözəl.

Yaran-ı naz-pərvərivin tərkin eylədin,

Atdın sədaqət əhlini azarilə gözəl.

Rəhm eylə Düzgünə ki qərib diyardır,

Ruhun dirilt, ləhzəcə didarilə gözəl.

Mehman

Sən pəriru, mah-peykər, Türk-i xubansan, gözəl,

Bir firiştə batin-ü zahirdə insansan, gözəl!

Ayrı bilməm mən vücudun, öz vücudumdan gülüm,

Cismimə ruh-ü rəvansan, canıma cansan gözəl.

Ay kimi, Kə′bə misalı nurladırsan xanəmi,

Gözlərimdə Yusuf-u könlümdə Kən′ansan gözəl.

Süt axır bal tək ləbindən, ağzın açcaq söhbətə,

Təhtehəl ənharlı bir bağ-ı rizvansan gözəl.

Mən cəhanın gərdişindən mat-u məbhutam ki sən,

Bu əcəm pərgarına nolmuş ki heyransan gözəl?

Xəsminə təslim olma, kəsməsən də, bas onu,

Qeyrəti dildə gəzən Türk-i müsəlmansan gözəl.

Qeyrətin qoysan qırağa, xanəmiz viyran olar,

Xanənin dörd güşəsində ulu ərkansan gözəl.

Mərd-ü mərdanə dolan, namərdlərə meydan oxu,

Nakişilik səhfəsinə, xətti bütlansan gözəl.

Zülmə baş əymə, əsir-i zalim etmə xəlqini,

Sən Nəsimi mislisən, bir parça üsyansan gözəl.

Yurdumun dörd guşəsindən xalq göz tikmiş sənə,

Ellərin tarixinə bir qudsi ünvansan, gözəl.

Sevməli min bir səciyyə səndə var, yox kimsədə,

Daşlar içrə dürrsən, lə′l-i bədəxşansan, gözəl.

Ehtiramın saxla sahibxanənin Düzgün kimi,

Dörd-beş günlük cahanda sən də mehmansan gözəl.

Kitab

Sinəm içrə lərzədar-i iztirab oldu könül,

Sən cəhalət içrə çalxandın, xərab oldu könül,

Ehtiramı var idi ərbab-i elmin mülkdə,

Dal çevirdin elmə fənnə, qüssəyab oldu könül!

Mənsi olmuş keçmişin, Farabi o Sinan hanı,

Halına baxdıqca yeksər, dər əzab oldu könül.

İnqiraz əsbabi olma, ağla gəl, ey naxələf!

Dəhr içində mövrid-i tə′n itab oldu könül.

Türkü təhqir eyləmə, namus-i islamdır, axı!

Bu içi boş kəllənə baxdıqca, ab oldu könül.

Qüvveyi məfkürəsi ibtal edildi millətin,

Düzgünün dərd-ü qəminə bir kitab oldu könül.

Huşyar

Yar hicrində, gözüm ağla gilən xunbar ol,

Yeri var, düş döşəyə, xəstə yıxıl, bimar ol.

Düşməni yansılayan namusun əldən verəcək,

Heç fəzilət yoxudur o dəninin, bidar ol.

Qəsdi silməkdi sənin ismini tarixlərdən,

Hər kəs aldandısa da, sən ayıq ol, huşyar ol.

Sənə miras qalan sidqi kənara atma,

Dost ilə dostluq elə, düşməndən bizar ol.

Get səfər eylə, könüllər diyarın fəth edəsən,

Qəlblər xanəsinə sahib ol, dəyyar ol.

Bil ki bir yerdə otursan, başına börk keçər,

Təcrübə əxz elə, get dünyanı gəz, səyyar ol.

Dün gecə dinləmədin mi dedi Düzgün yarına,

Gözəlim qeyr ilə əğyar, mən ilə yar ol?

Düzəl

Yadlara əncümən açdın, oxudun şe′r-ü ğəzəl,

Dilinə qurban olum mən, nə şirindir, nə gözəl.

Türksən, qeyrətə gəl, bir belə xiffət çəkmə,

Səni qeyrətli yaratmışdı böyük xaliq, əzəl.

Özünə gəl gözəlim, yoxdu haray qeyrdə, bil!

Bax ki Düzgündü deyir: getmə qıraq, bircə düzəl!

Sırqa

İşlər əncamə çatar sə′ylə, himmətlə, oğul!

Mə′rifət kəsb elə, dərsin oxu diqqətlə, oğul.

Könlümün parçası, bir nazlı cigər güşəmsən,

Qəlbimin xanəsi dolmuşdu cərahətlə, oğul!

Sən ədəbsiz əcəmin hiyləsinə aldanma,

Babanın durdu üzündə o, cəsarətlə, oğul.

Paymal eyləmə heç kimsənin haqqın, asla,

Haqqını almağa fəryad elə cür´ətlə, oğul.

Qaçma düşmən qabağından, bu ki namərd işidir,

Üz-üzə dur, sözünü söylə şəhamətlə, oğul.

Kimsə öz tarixini, öz dilini çeynətmir,

Baba mirasına gəl baxma həqarətlə, oğul.

İnsanın ölməyi yeydir yaşmağından, əgər,

Yaşamaz isə, qurur ilə şərafətlə, oğul.

Düzgünün şe′rini sırqa elə güşində balam,

El içində hərəkət eylə dəyanətlə, oğul!

Ey Vah

Etdin aləmdə məni son günü rüsvay könül!

Bəski çəkdin qəm əlindən aman, ey vay, könül!

Düşdün eşqə, yanıban, ağlayıban, sızlayıban,

Məni dərd əhlinə etdin dəxi həmtay könül!

Pozğun oldu halımız, soldu bütün varlığımız,

Qılmadı dərdimizə dərman o zibay könül.

Zülm tutğu edərək, çulqadı yan-yörəmizi,

Çıxmadı bir yana candan qoparan hay könül.

Yar salıbdır nəzərindən bizi, əğyarla gəzir,

Halımızdan əbəda olmadı cuyay könül.

Dözümü yoxdu daha bir belə hicran qəminə,

Gəl dağıl, Düzgünü rahət elə, ey vay könül!

Əfğan

Başlama bir belə can yandıran əfğanə könül,

Ümidim var yetəsən sevgili cananə könül.

Dözümün olsa yetər vəsl günü, gəm etmə,

Yenə bülbül gələcək güllü gülüstanə könül.

Salıban dad fəğan, sirrimi açma cahana,

Məni rüsvay eləmə, ey dəli divanə könül!

Nə xəbərdir, görülür eşqdə çox fırtınalar,

Qorxma kim son verilər qorxulu tufanə könül.

Son zaman ram olacaq yar, sənə doğru gələcək,

Coşuban dönmə belə dalğalı ümmamə könül.

Gərək aşiq sevə cananı deyirdi Düzgün,

Cananın sağlığı ötrü qıya min canə könül.

Ğəzəl

Yar istərəm saçın kimi dərhəm ola könül,

Qıvrıla çiyinin üstünə, por xəm ola könül.

Görsə bahar ruyunu, ey qonçavəş gözəl!

Şayəd qəmin ata, yenə xürrəm ola könül.

Şux-i fereştexu qədəmində əsirdir,

Ümid var böylə, ki adəm ola könül.

Əğyar içində, qurbət elində qalınca sən,

Bəslə ümid kim sənə həmdəm ola könül.

Axir nə vaxda tək yazacaq Düzgünüm ğəzəl,

Ta bir gecə onunla da bahəm ola könül.

Divan

Ey günəş üzlü! Bilirsən sənə vardır nəzərim,

Rəhm qıl, səndən uzaq seyl tökür çəşm-i tərim.

Busə ver al yanağından mənə, ey qəlbi qara!

Ləxtə bir qanə dönübdür bu pərişan cigərim.

Gəzmə əğyar ilə, tərk eyləmə yanın yarın,

Sənə vallahi toxunmaz mənim əsla zərərim.

Türk tarixinə malik vətənin şairiyəm,

Ellərimdən suvayı yox zəmən-i mötəbərim.

Sâhir eşqilədi mən türkücə divan yazıram,

Ölmərəm, Düzgün! inan, var belə bir şah əsərim.

Vətənsiz

Bir vətənsiz misalı xak-i vətəndə mən idim,

Bülbül qəmzədədə tək güllü çəməndə mən idim.

Kimsəni tanımayan doğma diyarımda gözəl.

Bir qəribol qorəba misli gəzəndə mən idim.

Ruhu təsxir eləyən dərdləri yüksək quş tək,

Yüksələn naləsi hər cismdə təndə mən idim.

Bərk düşdüm ayağa, Sâhir ayaqdan düşəli,

Yoxsa bir bülbül-i qüdsivəş ədəndə mən idim.

Dəni ə′yanı əli ilə ağır ellərimə,

Qeyrəti cüşə gələn, zülmü görəndə mən idim.

Zülm-karların əzizim qabağında hərdəm,

Olmayan hiç zaman tanrıya bəndə mən idim.

Yar oyan bir qulaq as, gör ki deyir Düzgün-ü zar:

Bir vətənsiz misalı xak-i vətəndə mən idim...

Varlıq

Yar həram olsun mənə varlıq, səninlə olmasam,

Eşqivin eksirilə başdan ayağa dolmasam,

Cismimi canım bahasına əlimdən verməsəm,

Düşməsəm zaru, xəzan yapraqları tək solmasam.

Hörmətin saxlamaz isəm, əkdiyin danələrin,

Baxçasından könlümün hərzə alağı yolmasam.

Hər gecə gündüz dilində Düzgünün bu şe′r var:

Yar həram olsun mənə varlıq, səninlə olmasam.

Naxələf

Gəzdim diyar-diyar, nədən yarı görmədim?

Mülkündə cəddimin nə də dəyyarı görmədim!

Əş′arı ciblərində gəzən söz xudaların,

Gördüm də, öz evində xəridarı görmədim!

Zindən-i xəsm-i pəstdə Yarəbb! nə sirr var,

Azadlıq diləkli giriftarı görmədim!

Yarındı, tə′nəzən, bəli bu tə′nədir sənə,

Xanəndə yoxsa tə′neye əğyarı görmədim.

Könlüm quşu əsiri qəfəs qaldı danəsiz,

Bir ab-o-danə verməyə dildarı görmədim.

Düzgün oturdu Sâhir əzasında, ağladı,

Ovlade naxələf içində əzadarı görmədim.

Əmin

Nədən aydın səhərə yox yəqinin həm yerlim?

Hadradır gudrət-i iman-u dinin həm yerlim?

Atma, əymə dilini, qiymətinə agah ol,

O sənin qaş-daşın, nazəninin həm yerlim!

Dandı inkar elədi var-yoxumu bilmərrə,

Xəsmə az eyləmə könlündə kinin həm yerlim!

Tərbiyət eylə, qazandır özünə övladın,

Bizə qalsa, qalacaq bil ki həmin, həm yerlim!

Düzgünə söylə nəyin var, çəkilmə kənara,

Başqasın sirrivə sən bilmə əmin həm yerlim!

Yurd ğəzəlləri- s.34

Süxən pərdaz

Mən könüldən sadiqanə yarə mayil olmuşam.

Ol baxımdan böylə zar-ü böylə bidel olmuşam.

Gəl kənarımda otur, qarşı dayanma aşiqə,

Eşq bəhsində dediyin sözə qayil olmuşam.

Özlüyümdən çıxdığımda el də atdı qeydimi,

Bax özümdən nəqədər dünyada qafil olmuşam?

Hiç kəs xar etmədi dəhr-i dənidə öz elin,

Bir mənəm vəsl olmuşam nadana, zayil olmuşam!

Dürlü iksir-i məhəbbət var cismimdə, gülüm,

Dərd ilə topraqda nədir birlə hasil olmuşam.

Ellərim eşqin ürəkdə aldığımdan dır, inan,

Mülkdə Düzgün, süxən-pərdazi qabil olmuşam.

Yurd ğəzəlləri- s.34

Sübhi çərşənbə

Mən əzəldən elimə xidməti peyman etdim,

Vətən heysiyyətini könlümə ünvan etdim.

«Ana can!» naləsi çəkdim, yad əlindən qaçdım,

Özümü sidq ilə damanına qurban etdim.

Yerişin yansılayan kibr dolu Nəmrudun,

Qabağında özümü Musiy-i Umran etdim.

Könlünün süfrəsini özgiyə açma yarım,

Mən ki hər kimsədən əsrarını kitman etdim.

Sâhirin köç xəbərin dildə dolandırdım aman,

Sübh-i Çərşənmə çağı Düzgünü nalan etdim.

Ma-ləm-yə´ləm

Toprağa düşdü min illik bu ələm,

Dövri gərdun elimə etdi sitəm.

Düşmə ardınca, sən ey Türk-i şüca´,

Sevməz insanlığı ə´yane Əcəm!

Əhrimən yurdudu göstərdiyi mülk,

Dərvazasına saqın, basma qədəm!

Zalimi xanə xərab et, durma,

Ürəyim oldu sitəmdən dərhəm.

Şeytanın başına çək tiğ-i do-dəm,

Yanma gəbrə ki dəyildir adəm.

Qalx məzlumu himayət eylə,

Zalimin zəxminə qoyma mərhəm.

Söylədin qudsi kəlamın, Düzgün,

Yazdın asarını ma-ləm-yə´ləm.

Yurd ğəzəlləri- s.36

Zəfər marşı

Sevgilim dadıma yet, qoyma yad ellərdə qalam,

Məni yad eylə, sabah mən də səni yada salam.

Saf qəlbin ilə yardım elə, imdadıma yet,

Ta ki pamal edilən haqqımı düşməndən alam.

İltica etmərəm əsla Əcəmin qəl´əsinə,

Kim sənin tək var əzizim başı tufanlı qalam,

Gün o gün, sahat o sahat ola, Düzgün, mən də,

Fatihanə vətənim içrə zəfər marşı çalam.

Eşq

Yarımı versən əgər cənnət-ü hur istəmərəm,

Günəş üzlüm gələ gər, qeyrdə nur istəmərəm.

Dağılırsada tüküm çöllərə, durram, lakin,

Yaşayışı əgər olmazsa qurur istəmərəm.

Dünyanı dütsa da sel, nakəs adamdan, ey yar!

Comərtlik ummayaraq, mərdi qəyur istəmərəm.

Köküm üstə bilisən yad niyə odlar qalayır?

Çünkü bir an da onu oddan dur istəmərəm.

Xəlq üçün şe´r yazırsan, hanı eşqin Düzgün?

Eşqsiz şe´rdə mən hay və şur istəmərəm.

Yaralı

Üzün xurşidinə çatmağa zərrə tək şitab etdim,

Sənə varlığımı Billah sipər qıldım, hicab etdim.

Sədaqət badəsindən içməyin zənn eylədim, bir dəm,

Dalınca sayə tək sən büdrədin, mən iztirab etdim.

Məni satdın bu gün əğyar-i gəbrə altdan-altdan, leyk

Gilayəm kimsədən yox, kim özüm qəlbim kəbab etdim.

Anama mültəci oldum bugün, qoy çartlasın bağrın,

Bəli yalnız bir dəf´ə mən ömrümdə səvab etdim.

Sınadım düşməni, dostu, müsəmməm bir qərar aldım,

Dəni pərqarının mən hiyləsindən ictinab etdim.

Bu xəlqin ağrıyan yanmış yaralı qəlbiyəm Düzgün,

Nəhani yarədir bu, toplayıb bir-bir kitab etdim.

Təntənəsiz

Gözəl gözünlə oxu ,yar! mən gözəl yazdım,

Gözəlliyin sifətin hər nə var, əzəl yazdım.

Yanıqlı qəlbimi dilləndirən əzizi dilbər,

Sevin ki bir neçə il sonra mən, ğəzəl yazdım.

Nə yazdım indiyədək qəlbimin yarasından,

Yanıqlı, təntənəsiz, sadə və gözəl yazdım.

Həsud-i dun əsəratını bir xətim yuyacaq,

Nə çünkü Türk sifət, hərnəyi özəl yazdım.

Bir ömr əyri dolandın, düzəlmədin Düzgün,

Mən isə hər gecə gündüz sənə: düzəl! yazdım.

Dilxun

Sevgilim bir qanlı cəşmi dilxunun vardır sənin,

Ətrlərlə çulqanan piramunun vardır sənin.

Leyliy-i dövransan ey şux-i sitəm pişə! bugün,

Mülk-i eşqin çöllərində Məcnunun vardır sənin.

Gəl məhəbbət nəğməsin yüksəlt səmaya, ey gözəl!

İncə həlqində səday-i movzunun vardır sənin.

Möhtəşəm bir padişahsan söyləsəm, yersiz deyil,

Min ürəyi qan günahsız sürgünün vardır sənin.

Bir nəzər sal bu əsirin yazdığı divanlara,

Gör cəhanda nə hesabda Məftunun vardır sənin.

Fəxrə layiq bir zadı yox iki üzlü xəsmimin,

Fəxr qıl kim mülk-i qəmdə Düzgünün vardır sənin.

İnsanlıq

Ayıl oğlum ev içində bu ədəbsiz mehman,

Dini imani əlindən alacaqdır ərzan.

Gənclik günlərini bad-i fənaya verdin,

Bu yazıq millətinə neyləmisən, ey nadan!

Dəni, insanlığı sevməz, ona layiq də deyil,

Qarşısında humanist olma, məgər axmaqsan?

Göz önündə o gəlir fəxr eləyir Fir´ona,

Gəl bir e´cazını göstər ona, İbn-ol-Umran!

Onun alçaqlığına gəzmə dəlil ardınca,

Sənə cok yazmağıdır iştə bir aydın burhan.

Züləmat içrə qayıt get anavın daməninə,

Düzgünüm Xizrə dönüb dadmış o abi heyvan.

Mən ki şair deyiləm, dinlədiyin qudsi kəlam,

Qəlbimə vahy-i nüzülidi misal-i Fürqan.

Məlal

Qaranlıq göylərimdə parlayan sönməz hilalsan, sən,

Cəhanda misli yox dildarsan, sahib cəmalsan, sən.

Suvarram mən həvəslə rişəni, üzün arıddaram,

Bağımda tazə açmış ağzı bağlı gül nəhalsan sən.

Elin dərdindən ayrı istəmə ovqatını, Düzgün!

Xəmirəm ilə yoğrulmuş içimdə bir məlalsan sən.

Mehman

Oyan bir xabi qiflətdən, ötübdür karvan çoxdan,

Hamı bidar olub getdi, mənəm yalnız sənə heyran.

Unutdun keçmişi, əcdadının da daşını atdın,

Nədən üz verdi sən tək huşyara böylə bir nisyan?

Qələm al şə´nini yaz saf ürəkli ellərin, qardaş!

Bu bir mənzumədir sonsuz, bu dəstandır qutarmayan.

Dəni xəsmin bizə qarşı yazan sözləri böhtandır,

Onun ruhunda yoxdur hiç şey, cüz hiylə vo yalan.

Bu qədri çalxalanma, hörmət ağ saqqalına göstər,

Elindir xeyr-xahi, dinlə və´zin, gəl ona inan.

Gözün aç gör nələr yazdı dəni, dinə, nəvamisə,

Səni də dindirir napak dililə, bax budur nüqsan!

Bizim ellər içində kimsə oğlum süst-əhd olmaz,

Adam bir dəf´ə ömründə, əzizim! Bağlayar peyman.

Ha uzaq olsa yad eylər baba yurdunu düz ovlad,

Bu daldan o dala minər ürəkdə olmasa iman.

Təvazö´ məsnədin tərk eyləmə, ey Xan Çoban oğlu!

Elə qarşı dayanma, bil, təkəbbürdən doğar Şeytan.

Uşaq tək canını təhzib elə, ruhini pak eylə,

Güvən fəzl-ü kəmalata ürəyində qopart tufan.

Cəhandan nəqdini tərk eylə, riya təsbihini atgil,

Ana damanına dön gəl, quraq bir məhfili ürfan.

Çağına sahib ol, qaç mə´rifət ardınca, elm öyrən,

Bizim məsləkdə olmaz alim ilə cahilan yeksan.

Gil-alud eyləmə ruhun, tikanın hiyləsindən qaç,

Səni gül bərg-i tər tək xəlq edibdir xaliq-i sübhan.

Qanın pakdır, özün düzsən, elin tək xalis el bilməm,

Sənin aldanmağındır sidqinə aydınca bir burhan.

Dəni xəsmin qulaq ətvarına vermə, ona baxma,

Fəzilətxanə içrə Türklər qoymuşdular bünyan.

Ağır nisgilli oğlumsan, zəmirindən açılmır söz,

Sənin əcdadının sə´nində kimsə yazmadı dəstan.

Oğul bir rah-i çarən var, özünə gəl, özün qurtar,

Nökərlik eyləmə əğyar-i pəstə, can sənə qurban!

Məqamın saxla, hörmət et, Hüseyn Düzgün müəlim dir,

O kafir olsada, beş gün olacaqdır sənə mehman.

Ünvan

Sənə yar eşq ola kim ruhumu şadan qıldın,

Xanəmin ərkanına eşqini bünyan qıldın.

Mənə insanlığı sevdirdin əzəl gündən sən,

Ruhuma maideye pakını ehsan qıldın.

Eşqimi ərş-i müəllayə çəkib yüksəltdin,

Güşey-i vəhdəti bir məhfil-i irfan qıldın.

Açıq əllərinə, tox gözlərinə qurban olum,

Yadların da kəvirin rövzeye rizvan qıldın.

Birdə gəl külbey-i viranəmi rövşən eylə,

Bir baxışla dil-i zülmanımı taban qıldın.

Sâhir ovladını cuşə gətirib tərpətdin,

Düzgünü tarixinə yurdumun ünvan qıldın.

Var olsun

Bir kitab, birdə qələm, birdə ki dildar olsun,

Dustdan gəlmiş olan hər nə ki var, var olsun.

Yarı atdın, dənini yar elədin yarlıq üçün,

Bilmədin qeyr dir o, qeyrətinə ar olsun.

Gözdə xar eylədi gül tək bu ağır ellərimi,

Ellərin içrə görüm xəsm-i dəni xar olsun.

Bizi dəf´ eylədi zehni bu dəninin, oğlum!

Canişini özü tək dəhrdə biar olsun.

Qələbə çalmayacaq durmasa ellər yerdən,

Kaşki bir dəf´ə də Təbrizdə didar olsun.

Ərəbə gətdi Lorensi, Əcəmə Pəhləvini,

Türkü salsın ayağa, İngilisə ar olsun.

Sâhirin bir xələf ovladı sayırlar səni, bil,

Yaz müqəddəs sözünü, Düzgün əlin var olsun.

Ad edin

Yarlar! Gəlin xanəmi bir daha abad edin,

Dərdə düşən könlümü qüssədən azad edin.

Qəlbizi xali qılın bir-birizə kinədən,

Düşməni qəmləndirin, dostları şadan edin.

Ellərimi bir-birə sovq verin vəhdətə,

Bu sözü çəkinmədən onlara izhar edin:

Aq olubdur vəli ne´mətinə dun Əcəm,

Rəhmə ki layiq deyil, dadinə bidad edin.

Yıxdı evin hər nəyin adı məhəbbət idi,

Dostluğu insanlığı dünyada bünyad edin.

Qol-qola bağlandığızdan sonra şəmşir alın,

Zülm evini nakəsin yeksərə bər-bad edin.

Düzgün şe´rin yazıb saldı haray aləmə,

Əllərə şəmşir alın, siz də gəlin ad edin.

Çıplaq

Addımlayaraq bir gedim addım səqrimdən,

Qətran-i həmmimi axıdırsan ciyərimdən.

Yarım saqın, əncamı fənadır bu təriqin,

Girmə, həzər et canda ki suz-i şərrmdən.

Bünyanını dartar, dağıdar seyl-i sirişkim,

Zülm eyləmə dildar, çəkin çeşm-i tərimdən.

Düzgün sözü çıplaq demişəm mən bu kitabda,

Millət ayılır zənn edirəm bu əsərimdən.

Sədaqət

Könlümü dilləndirir məhzun susğun ləblərin,

Xanə viran eyləyir can yurdunu çeşm-i tərin.

Xanmani darma-dağın, yurdu talan bir elə,

Yar müstəzhər tapılmaz, kimsənə olmaz qərin.

Yatma bu topraqlarda, müşkül etmə işləri,

Xarə yalvarmam ayağa qalx yeksəkdir yerin.

Bağrımı buryan qılıb, biryanə atma kəndini,

Könlümü dərbənd qılmışdır o fəttan gözlərin.

Düzgünün düz eşqinə sən də sədaqət bəsləgil,

Qanla yoğrulmuş ürəkdir, heç zaman olmaz sərin.

Alqan

Mən həsudun hiyləsilə yarım oldum sərnigün,

Hayıma hay vermədin, düşdüm belə zar-ü zəbun.

Aldadıb əbrulərinlə, damına saldın məni,

Cüt xətin heyranlığımı eylədi hərdəm füzun.

Ağlımı zayil qılalı verdim əldən himməti,

Oyuna düşdüm, ayaqdan çəkdi zəncir-i cunun.

Biz könül səyyada verdik, damə düşdük danəsiz,

Olmadı dövr-i zəmanda bir şərəfli rəhnimün.

Damla-damla gözlərimdən alqan axır dəm-bə-dəm,

Kimsə etməz onu kim etdi mənə bu xəsm-i dun.

Cəmal

Heyf namərdlərin düşdün oğul çənginə sən,

Tanımadın iç üzün, baxmadın heç rənginə sən.

Necə ovlad deyim mən sənə, namərdcəsinə,

Getmədin öz babavın qatilinin cənginə sən.

Sevməyirsən qınını, ortada vargəl edisən,

Tuş gəlibsən bu dəni düşmənivin rənginə sən.

Qoyma təhqir eləsin xəsm sənin namusunu,

Nalla öz yumruğunu kəlləsinə-ənginə sən.

Heç fəzilət yox onunla oturub durmaqda,

Rast gələcəksən həmişə oların mənginə sən.

Tərbiyət eylə vücudunda cəmal zövqlərin,

Düzgünün bir qulaq as şe´rinin ahənginə sən.

Riyakar

Sənəma! əhl-i riya ilə nə peyman etdin.

Əcəm-ovbaşı evində niyə mehman etdin?

Ərş-i ə´ladan enib qəm yükü çatdın belimə,

Xəsm-i dun-pərvərimin dərdinə dərman etdin.

Mən-i möhtace məhəbbətdən əl üzdün getdin,

Alçağın süfrəsinə könlünü ehsan etdin.

Nəyini əhrimənin yarım bərtər sandın,

Eyd-i Əzhadə məni payına qurban etdin?

Qalmadın qeydinə yaran-i vəfa pərdazın.

Bu genişlikdə cəhanı mənə zindan etdin.

Düzgünü saldın ayağına riyakar Əcəmin,

Sənəma! əhl-i riya ilə nə peyman etdin?

Qucaqlaram

Nəyin əsgikdi dənidən nadan,

Yoxdu Sâhir təki Düzgün insan.

Bu nə qanun-i məhəbbət, bilməm,

Xəsmə ölkəndə verirsən meydan.

Səni eylir o dəni istehza´,

Sən ona yenə deyirsən mehman.

«Əkrem-oz-zəyf» yazırsan divara,

O geniş qəlbinə şair qurban!

O sənin namusunun düşmənidir,

Onda yox zərrəcə din-ü iman.

Minəcəkdir, yumasan gözlərini,

Yalvaracaqdı, biraz ayılsan.

Gələcəksən nə zaman bəs özünə?

İki gözüm sənə qalmış heyran.

Vuracaqlar səni öz yurdunda,

Görürəm mən sabahi, bu yandan.

Sadəlikdən başına börk keçir,

Mənim həm-yerli sözümdə nə yalan!

Mən səni seyl bilərdim daşğın,

Nə xəyal eyləmişəm mən, nə güman!

Dər-bə-dər olmuş elim, ovladım,

Hərə bir güşədə durmuş nalan.

Bax Xiyav ellərinin qızlarıdır,

Əl açırlar Əcəmə, gəl bir utan!

Topla ovladını, vəhdət çağıdır,

Səndəki qeyrətə ollam qurban.

Sən təəsüblə dolu atəşini,

Küllər altında edibsən pünhan.

Son günədək ayıq ol həm-yerli,

Hizblər dərdinə etməz dərman.

Əllərim qanda belə olsa oğul,

Səni qoynumla qucaqlaram inan.

Sınadım, hər yana getdim, gördüm,

Yoxdu Sâhir təki Düzgün insan.

Kitab

Səni bir yar-i vəfadar hesab etdim mən,

Könlümün dərdini, yar, sənə xitab etdim mən.

Eşqinin xanəsini dostca abad qıldım,

Xəsmin ümmidgəhin xanə-xərab etdim mən.

Düşmən-i pəst, günəhkar sayacaqdır məni yar,

Səni ondan qorudum, bircə səvab etdim mən.

Sorsam halın Əcəmin yumruq ilə, eyb deyil,

Evimə zorla girən xəsmi cəvab etdim mən.

Pis hərifdir, sözə baxmır, yenə üzdən getmir,

Bir neçə dəf´ə onu burda mucab etdim mən.

Paymal eylədiyin şe´rim, ürək yarəsıdır,

Toplayıb xəlqim üçündür ki kitab etdim mən.

Aftab

Soruşma kim nə üçün iztirabi var ürəyin?

Zəmanə içrə qəm-i bi-hesabı var ürəyin,

Üzümdə kölgə salan şadmərglik xətti,

Nişanədir ki: əzizim əzabı var ürəyin!

Bu dağlı sinə, bu bağlı ayaq, quru bu dodaq,

Pıçıldayır qulağa: iltihabı var ürəyin!
dağın uca başı tək, saçlarıma qar yağmış,

Içində buz kimi donmuş yəx abı var ürəyin.

Dayanma zülmət-i qurbət içində, ey Düzgün!

Geniş sinəndə qayıt, aftabı var ürəyin.

Sehr nişan

Niyə yar üzdün əlin, çəkdin üzün aşiqdən,

Gedib əğyar-i dənini özünə yar elədin.

Necə qıydın vurasan tirini mavi gözümə,

Bu işıqlı səhəri yar mənə tar elədin.

Hürmüzi kəsdin ayağına qara şeytanın,

Eyd-i Əzhadə xudani niyə inkar elədin.

Mən sənin qeyrilə, həmrazlığını söyləmirəm,

Sən özün yar ilə əğyarlığa iqrar elədin.

Düzgün öz sehr nişan lütf-i kəlamına dəxi,

Göstərib mö´cizəni milləti bidar elədin.

Dəni

Eldaşım dinlə məni, aç o bəsirət gözünü,

Bu qədər bəsdir, özün xar eləyibsən özünü.

Hərə kor kurəsini püflədi yelləndirdi,

Külləri bir yana vur, atəşə döndər hözünü.

Həqqini almağa gəl qeyrətə, iqdam eylə,

Kor deyilsən, görüsən dinləməyirlər sözünü.

Yandın Afriqalıya, Erməniyə, Rusa, yazıq!

Amma yad eyləmədin sən niyə bilməm özünü?

Bizi aldatdı qoca qurd qoyun pustunda,

Düzgünü yıxdı dəni, sən niyə yumdun gözünü?

Billah

Bu yarə yar deməm day, yarəmi bağlatsa da Billah,

Əlindən pay almam, payımı paylatsa Billah!

Gəl, ey həmşəhri!birdə həmpiyalə olma nakəslə,

Ki nakəsdən kəs olmaz başı ərşə çatsa da Billah.

Özümdən saymaram, bir tutmaram mən özgələr ilə,

Özün özgələrə hərgah yarım qatsa da Billah.

Təəssübdən əl üzməm, yarə əğyar, qeyrə yar deməm,

Məni əğyarə qeyrətsizcəsinə satsa da Billah.

Müsəlman ellərinin ayı batmaz, ulduzu yatmaz,

Sən agah ol, günəş göydə saralıb batsa da Billah.

Deyildir xeyr-xahım ol müzəvvir xəsm-i yüz çehrə,

Daha çalxanmaram içimi o çalxatsa da Billah.

Yedim daşın nökərlik etməyin əğyar-i bi-arə,

Daha oynanmaram düşmən məni oynatsa da Billah.

Elimlə mən əzəldən bağladım peyman-i sidq ey yar!

Onu mən atmaram hərgah məni o atsa da Billah.

Oyaq qallam keşiyində, inan day yatmaram əsla,

Yenə Düzgün gəlib illər boyunca yatsa da Billah.

Ağır el

Könlünü eşqdən kənar etmə,

Eşqə məşğul olgil, ar etmə.

Ta ki madam böylə şivən var,

Başqa bir şivə ixtiyar etmə.

Elinə-yurduna güvən, fəxr et,

Xəsm-i namərdə e´tibar etmə.

Qovl o fe´lində sadiq ol oğlum,

Özünə əyrilik şüar etmə.

Baba mirasına sayıqlı dolan,

Gününü tirə etmə, tar etmə.

Xəsmə şabaş-ü dəstxoş vermə,

Babanı təhqir etmə, xar etmə.

Düzgünün eşqi var ağır elinə,

Sən də məşğul olgil, ar etmə.

Nəzər

Səndən olmazsa nəzər yar, mənim xanəmdə,

Həyatın ətri tapılmaz daha kaşanəmdə.

Tərk edəndən yanımı Sâhir-i küsgün, Billah,

Yoxdu day lütf-ü səfa güşeye viranəmdə.

Qurbətə salma mənim sözlərimi, divanımı,

Düzgünəm, niyyət-i kəc yox dil-i divanəmdə.

Qorxma

Xəyal əhlilə yarım əyləşib durma vo hal etmə,

Sənə bir hal verməzlər, məhal əmri xəyal etmə.

Bizi Türki dilindən mən´ edən nakəs həsud-i dun,

Deyir yə´ni ki cahil qal, həm kəsb-i kəmal etmə.

Özün xırdalayan namərd qorxur pak ruyimdən,

Mənə iyham ilə söylür: dadaş, ərz-i cəmal etmə!

Saqın kim o mühiylanə tələ qurmaqdadır dilbər,

Bizə gər «kuçikəm» söylərsə də doğru xəyal etmə.

Sənə əcdad-i pakından qalan mirasi hifz eylə,

Amandır, gəl ayaq altına salma, paymal etmə.

Yaşanmaz xəsm-i yüz çehrə, alanmaz yurdunu Düzgün,

Elin bidardır, qorxma, belə fikre məhal etmə.

Utan

Necə hiyləylə bizi verdi o əldən bu ələ,

Gözəl adlarımızı saldı bu dildən o dilə.

Çalxalandırdı bizi xəsm-i dəni-pərvər əli,

Çeynədi millətimiz bir-birini atdı çölə.

Birliyin pozdu, yıxıldı qocaman şanlı elim,

Vəhdətə uğramasa durmayacaqdır da belə.

 Utan indi babanın pak təmiz qanından,

Qeyrətə gəl öz əlinlə özünü salma ələ.

Gənclik günləri düşmənlə dolandın? Düzgün!

Neylədin tarixinə? Sən nə edibsən bu elə?

Bir can

Gəlin dostlar, gəlin min cismdə bir can olaq indi,

Həsudun qarşısında novgül-i xəndan olaq indi.

Bayaq biz birliyi pozduq, rəqibi şadiman etdik,

Əli Həbl-ol-mətin-ə atıban, şadan olaq indi.

Nifaq saldı sıramızda, dəni, imani püsgürtdü,

Durun anlı açıq bir Türk-i ba-iman olaq indi,

Həyat-i millimiz sədmə görüb əhzab-i şeytandan,

Gəlin biz baniy-i bir məhfil-i irfan olaq indi.

Əmir gəldi diyarımda, nizam-i bi-nizam qurdu,

Təzə qurqu üçün qalxın yeni fərman olaq indi.

Deyir Düzgün pərişan keçmişin bir baqi-əs-səyfi,

Gəlin dostlar, gəlin min cismdə bir can olaq indi.

Sözüm

Xainə verdin iki əlli yaşıl dağ daşını,

Qanla cari elədin sel tək axan göz yaşımı.

Yurdunun içrəmi sən düşməninə yol verdin?

Qanlar içində buraxdınmı əziz sırdaşını?

Nəyini tərcih edib əcnəbinin dutdun onu,

Niyə məzlum elədin bəs babanı, qardaşını?

Ananın hörmətini saxlamayırsan mı, əcəb,

Evdə mehman eləyirsənmi Əcəm obaşını?

Bənzədirsən mi özün bir bölük əğyarə bugün,

Yarı yolda buraxırsan mı əziz yoldaşını?

Qudsi amala düşün, qalx, ağartma dişini,

Buğdana arpa deyir, mərci sayırlar maşını.

Sâhirin oğlu deyirlər mənə, Düzgündür adım,

Tavlama, dinlə sözüm, dərdə salaram başını.

Möhtac

Səni həm-yerli dəni özgiyə möhtac elədi,

Dər-bə-dər saldı bütün ovladını ac elədi.

Güldü namuslu ağır ellərivin namusuna,

Yenə gəbri, məcusu başımıza tac elədi.

Sən də cumdun yuxuya mən o günə qaldım kim,

Kuruşun nəsli gəlib yurdumu tarac elədi.

Biz durutduq suyu hər bir işə verdik saman,

Bu bazardan dəni öz nəf´inə intac elədi.

Danışanda özünü gözləmədin, sadə oğul,

Səni vurmağa sənin ləfzini qırbac elədi.

Aşinayam yanıram halına Düzgün mən özüm,

Bilirəm, kim səni namərdlərə möhtac elədi.

Âsar

Saxla həddin dustum, əğyar etmə yarını,

Dünya beş günlükdü, əldə saxla həm-əsrarını.

Dustlarınla əzizim! Qət´i didar eyləmə,

Hər zəman oldu məcalın, tazələ didarını.

Vermə yol xanəndə ifsad əhlinə, na-məhrəmə,

Gər həqiqət əhlisən, gəl hifz elə kirdarını.

Dil yarası vurma heç bir dusta, diqqətli ol,

Söz danışanda gözətlə öz şirin göftarını.

Hörmətin hifz et, ağır tərpən, ağır otur, dur,

Yüngül işlərlə oğul əksiltmə öz miqdarını.

Yarlar cəm´ində olma kibrli, bil həddini,

Sən təvazo´ kanısan, alçaq götür divarını.

Sən həsudun tə´nəsindən dər əmansan Düzgünüm,

Oxusan yalnız səmimi yarlara asarını.

Mənzil

Oğluna öyrət özün öz dilini,

Qoyma əğyar apara sevgilini.

Demə ki «mədrədədə ləhcə tapar»,

Bir günə dəyməz eləmə ilini.

Dəvə etdi hərə öz eşşəyini,

Ağla gəl, fincan eləmə filini.

Zurna çalınmaz obaşdan balacan,

Oxuyursan, bəmə salma zilini.

Türk sancağıdı qaldır yerdən,

Uca bir dağ başına sanc milini.

Gəbrin âsarını sil yurdundan,

Duru saxla, saf elə öz lilini.

Qurbət âvarəsi Düzgün, söylə,

Tanımadın niyə öz mənzilini?

Qeyd-i xak

Yâr nârın qan edib âşiqini rəng etdi,

Qeyr ilə yarlıq edib, yarı ilə cəng etdi.

Eşq iksiri vücudum misin altın yapdı,

Kilkimi Mani qılıb, eşqimi Ərjəng etdi.

Laməkan vüs´ətinə basdı Həbib Sâhir, ayaq,

Qeyd-i xakə buraxıb Düzgünü diltəng etdi.

Kəndli

Səlam olsun sənə məndən səfalı rəncbər kəndli,

Ürəyi saf, sədaqətli, kələkdən bi-xəbər kəndli.

Təmədünli bu ə´yanlar, nijadi bərtər insanlar,

Mənim əhvalımı səndən də, etmişlər bətər kəndli.

Sənə tay sâdəlikdə, qəlbi sâflıqda tapanmadım,

Hədər etdim şəhərlər içrə ömrüm sər-bə-sər kəndli.

Xəyalına səfa vermək üçün kəndə gəlir oğlun,

Könül evin yıxıb virân edib zəngin şəhər kəndli.

Sən ey azğın, cəhâlət içrə çulqanmış uca rütbə,

Bunu bil görmədim bir sadə insan mən, məgər kəndli.

Əgər yüz aldanış altında virân eylisən yurdun,

Ayıq ol sâdəliklə zülm evin axir sökər kəndli.

Dilin məmnu´ edibdir xəsm, Düzgün! Ta ki zənniycə,

Qala dünya boyu elm-ü hünərdən bi-xəbər kəndli.

Zöhd

Qara toprağın altına əziz bir yârımız getdi,

Səfalı, ruh-pərvər, pâkdel dildârımız getdi.

İlâhi! Dərdini əhl-i səfânın zâhidə vergil,

Ki ol bi-dərd o bi-miqdârdan miqdârımız getdi.

Riyâkaran-i bi-iman xəlâyiq sırtına mindi,

Haray ey sidq əhli! Bir sədâqətkarımız getdi.

Sədâqət məhfilində başda açmış novgül-i xəndən,

Dəni çeşmində əyləşmiş böyük bir xarımız getdi.

Sənə Düzgün deyərdim mən riyâli zöhdə aldanma,

Nə hiylə etdi zâhid, bilməm, ancaq yârımız getdi.

Tay

Hay oyan! tânı dəni düşməni, hay!

Məni vurdu, sənə hər söz dedi, vay!

Bu elin ovladısan, düz tərpən,

əməyim eyləmə başdan-başa zay.

Məkrinə, hiyləsinə aldanma-

Əcəmin, o, sənə söylür lay-lay.

Gəzdim hər bir yeri mən İranda,

Tapmadım Sâhir-i Təbrizi-yə tay.

Sayacaqdır fələk öz sayısını,

Sən də öz saydığını say Düzgün, say!

İnsanlıq

Niyə, həmşəhri gəlib bir tanımadın çağını,

Yadlara verdin iki əlli bütün daş dağını.

Açmadın gözlərini bir baxasan ətrafına,

Görəsən hammı daşır milli şərəf bayrağını.

Kimsə öz ayranına turş demir dünyada,

Qaraların ağ edirlər, qara sənin ağını.

Baxça-baxça daşınır cür-bə-cürə miyvələrin,

Amma heç sən tanımırsan haradadır bağını!

Dayan ovladının indi bu qara günlərinə,

Özgənin lampalarına daşıyıbsan yağını.

Sənin əcdadına cok yazmış, ayıl, satma ona,

Sənə mirâs qalan candan əziz toprağını.

Babanın çiynini əzmiş ələmi atma yerə,

Hər kəs hər bir təpəyə sancdı qara sancağını.

Sənə insanlığa xidmət elə söylür Düzgün,

Amma o heç tanımır nə solunu nə sağını.

Əsrarını

Nâxələf ovlad bükdü Sâhirin asarını,

Yar sandı yarına ör yarinin əğyarını.

Xəsmimin nâ-cür rəftarın görüb, şərm eylədi,

Cur etdi çərx-i kəc-rəftar öz rəftarını.

Sən həqiqət əhlisən, namus həqqi hifz elə,

Yaddan ayrı dut niyazı, saxla öz kirdarını.

Açma razın, göylərin hifz-i əmanət tabı yox,

Yada sal yarım əzəl gün verdiyin iqrarını.

Üz-bə-üz mərdânə, küfr ilə durublar yarlar,

Sən də möhkəm eylə küfrüstanda istiqrârını.

Bir sipâhın qudrəri var bir sözündə şâirin,

Qat mənim güftârıma sən qudsi öz güftârını.

Yar qəlbimdən kənârə getmə, mehman olgilən,

Gəl inan kim hifz edər Düzgün sənin əsrârını.

Səttarımı

Qəlbimi incitdi, dövran aldı əldən yarımı,

Özümə əğyar qıldı özümün dildarımı.

Səslən ey dilbər sənin qurbani ollam sovtunun,

Şahə çək göylərdə səsləndir mənim əş´arımı.

Bir tükün dünyaya verməm dörd mə´sum oğlumun,

Mən dəyişməm min əcəmlə bir gözəl Səttarımı.

Bir yerə toplanmadan çəşmində xarıq düşmənin,

Çox zaman dərk etmədin Düzgün mənim didarımı.

Şə´nin

Heykəl-təraş kimi səni yondum hamarladım,

Hopdum vucuduna, gözünün içrə parladım.

Şe´rim üçün dedim yaradım bir gözəl pəri,

Qəlbim dərinliyi onun olsun axın yeri.

Aydan arı, sudan duru bir işvəli gözəl,

Öylə gözəl, yazım viqarına yeni ğəzəl.

Sən e´tinasız ol, mənə heç baxma ay kimin,

Saymazyana yanaş mənə, şə´nin budur sənin.